නාර්සිසස්ගේ ක්වොන්ටම් මරණය
නාර්සිසස්ගේ ක්වොන්ටම් මරණය
ටී. එස්. එලියට්ගේ කවියක් මගේ සිත තුළ වෙනස් වූ හැටි
පසුගිය දින කිහිපය පුරා මගේ සිත වැඩිපුරම යොමුව තිබුණේ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ගණිතමය හා සංකල්පීය ගැටලු කිහිපයක් වෙතයි. විශේෂයෙන් අංශුවක ක්වොන්ටම් අවස්ථාව (Quantum State), අංශු අතර අන්තර්ක්‍රියා (Interactions), ශක්ති හුවමාරුව සහ Feynman Diagrams මගින් එවැනි ක්‍රියාවලීන් නිරූපණය කරන ආකාරය පිළිබඳව මම කල්පනා කරමින් සිටියෙමි.
ඒ අතරතුර ටී. එස්. එලියට්ගේ (T. S. Eliot) The Death of Saint Narcissus කවිය කියවන්නට ගත් විට, එහි වචන මගේ සිත තුළ ඇති කළේ මා බලාපොරොත්තු නොවූ ආකාරයේ රූප පෙළකි.
එලියට්ගේ නාර්සිසස් මට පෙනෙන්නට වූයේ හුදෙක් ග්‍රීක පුරාවෘත්තයකින් පැමිණි චරිතයක් ලෙස නොවෙයි. ඔහු විවිධ අවස්ථා හා අන්තර්ක්‍රියා හරහා වෙනස් වන අංශුවක් මෙන් මගේ පරිකල්පනය තුළ හැසිරෙන්නට පටන් ගත්තේය.
ඔහු ගසක් වෙයි. මාළුවෙක් වෙයි. තරුණියක් වෙයි. අවසානයේ දෙවියන් ඉදිරියේ නටමින් ඊතල වැළඳගනියි. මේ සියල්ල කියවන විට මගේ සිත තුළ මැවුණේ ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තයේ අංශු අන්තර්ක්‍රියා, ශක්ති හුවමාරු සහ Feynman රූපසටහන්වලට සමාන රූපමය සම්බන්ධතාය.
එහෙත් මෙයින් එලියට් ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව ගැන කවියක් ලියා ඇතැයි මම නොකියමි. මා මෙහි විමසන්නේ ඊට වෙනස් ප්‍රශ්නයකි.
කවියක වචන, ඒ කවිය ලියූ කවියා කිසිදා අපේක්ෂා නොකළ දැනුම් ලෝකයක් පාඨකයාගේ සිත තුළ විවෘත කරන්නේ කෙසේද?
1. නාර්සිසස්: මිනිසෙක්ද, වෙනස් වන අවස්ථාවක්ද?
ග්‍රීක පුරාවෘත්තයේ නාර්සිසස් යනු ජලයේ දකින තම ප්‍රතිබිම්බයට ආදරය කරන තරුණයෙකි. එහෙත් එලියට්ගේ කවියේ අපට හමුවන නාර්සිසස් ඊට වඩා සංකීර්ණ චරිතයකි.
කවිය ආරම්භ වන්නේ අළු පැහැති පර්වතයක සෙවණැල්ලට පාඨකයා කැඳවමිනි. එහිදී අපට පෙන්වීමට යන්නේ සාමාන්‍ය සෙවණැල්ලක් නොව, මියගිය මිනිසකුගේ ලේ තැවරුණු ඇඳුම්, ශරීර අවයව සහ දෙතොල් මත ඇති අළු පැහැති සෙවණැල්ලකි.
ඉන්පසු කවිය අතීතයට ගමන් කරයි.
මුහුද සහ උස් පර්වත අතර ඇවිදින නාර්සිසස් සුළඟ නිසා තම ශරීරයේ චලනයන් පිළිබඳව අමුතු අවබෝධයකට පැමිණෙයි. තම අත්පා එකිනෙක පසුකරන ආකාරයත්, ඇඟිලි තුඩුවල හැඩයත් ඔහුට අලුතින් දැනෙන්නට පටන් ගනියි.
එය තම ශරීරය පිළිබඳ සාමාන්‍ය දැනීමක් නොවෙයි. ඔහුට තම ශරීරයම ආගන්තුක වස්තුවක් බවට පත්වනවා සේය.
ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේදී අප අංශුවක් හඳුනාගන්නේ එයට ස්ථිරව අයත් සම්භාව්‍ය ගුණාංග සමූහයක් මගින් පමණක් නොව, එහි ක්වොන්ටම් අවස්ථාව සහ එය සම්බන්ධ වන අන්තර්ක්‍රියා මගිනි.
මෙහිදී මගේ සිතට නැඟුණේ නාර්සිසස් ද එවැනි වෙනස් වන අවස්ථාවක් ලෙස කියවිය හැකිද යන ප්‍රශ්නයයි.
ඇත්ත වශයෙන්ම, මිනිස් අනන්‍යතාව සහ ක්වොන්ටම් අවස්ථාව එකම දෙයක් නොවේ. එහෙත් කවියේ නාර්සිසස් තමන් පිළිබඳ අලුත් අවබෝධයක් ලබාගන්නා සෑම අවස්ථාවකම ඔහුගේ පැරණි අනන්‍යතාව තවදුරටත් ප්‍රමාණවත් නොවන බව පෙනෙයි.
2. ගසක්, මාළුවෙක් සහ තරුණියක්
කවියේ මැද කොටස මට වඩාත්ම සිත්ගන්නාසුලු විය.
නාර්සිසස් පළමුව තමන් ගසක් වී සිටි බව විශ්වාස කරයි. එහි අතු එකිනෙක පැටලෙයි. මුල් එකිනෙක වෙළෙයි.
මගේ සිතට මෙහිදී පැමිණියේ Quantum Entanglement සංකල්පයයි.
ක්වොන්ටම් පද්ධතියක කොටස් දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර ඇති සම්බන්ධතාව, ඒවායේ වෙන් වෙන් අවස්ථාවලින් පමණක් සම්පූර්ණයෙන් විස්තර කළ නොහැකි තත්ත්වයක් Entanglement ලෙස හැඳින්වෙයි.
ගසක අතු පැටලීම සහ ක්වොන්ටම් Entanglement අතර භෞතික සමානතාවක් නැත. පළමුවැන්න අවකාශීය සම්බන්ධතාවකි. දෙවැන්න ක්වොන්ටම් අවස්ථාවේ ගණිතමය සම්බන්ධතාවකි.
එහෙත් කවිය කියවන මොහොතේ මගේ සිත ඒ දෙක අතර රූපමය සම්බන්ධතාවක් නිර්මාණය කළේය.
ඊළඟට නාර්සිසස් මාළුවෙක් බවට පත්වෙයි.
මෙහි අමුත්ත වන්නේ ඔහු මාළුවා පමණක් නොවීමයි. ඔහුගේම ඇඟිලි අතර සිරවී දඟලන මාළුවාත් ඔහුය. එය අල්ලාගෙන සිටින තැනැත්තාත් ඔහුය.
එකම අනන්‍යතාවක් තුළ නිරීක්ෂකයා සහ නිරීක්ෂණයට ලක්වන වස්තුව එකිනෙකට මුහුණ දෙයි.
ක්වොන්ටම් මිනුම් ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව සිතමින් සිටි මට මෙය අමුතු සම්බන්ධතාවක් ලෙස පෙනුණි. භෞතික විද්‍යාවේ නිරීක්ෂණය යනු අනිවාර්යයෙන්ම සවිඥානික මිනිසකුගේ බැලීමක් නොව, මිනුම් පද්ධතියක් හා ක්වොන්ටම් පද්ධතියක් අතර භෞතික අන්තර්ක්‍රියාවකි.
නමුත් එලියට්ගේ කවියේදී මට මතු වූයේ තවත් ප්‍රශ්නයකි.
තමා දෙස බලන තැනැත්තාත්, තමා විසින් බලනු ලබන වස්තුවත් එකම අනන්‍යතාවකට අයත් විය හැකිද?
තුන්වන පරිවර්තනය තවත් බියකරුය.
නාර්සිසස් තරුණියකගේ ස්වරූපයට ඇතුළු වෙයි. ඇය වනාන්තරයකදී බීමත් මහලු මිනිසකුගේ ග්‍රහණයට හසුවෙයි. මෙහිදී කවිය ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය, ශරීරයේ සුන්දරත්වය සහ භීතිය එකට ගෙන එයි.
එහෙත් අවසානයේ නාර්සිසස්ට දැනෙන්නේ තමාම බීමත් හා මහලු වී ඇති බවයි.
මෙහිදී මට වැදගත් වන්නේ එම ප්‍රචණ්ඩත්වය කිසියම් භෞතික ක්‍රියාවලියකට සමාන කිරීම නොවෙයි. එකම කාව්‍යමය අනන්‍යතාව වින්දිතයාගේ සහ ආක්‍රමණිකයාගේ ස්ථාන අතර මාරුවන ආකාරයයි.
එලියට් මෙහි ස්ථිර මිනිස් අනන්‍යතාවක් ඉදිරිපත් කරන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔහු විවිධ ශරීර, අත්දැකීම් සහ ස්ථාන අතර ගමන් කරන චරිතයක් නිර්මාණය කරයි.
3. දෙවියන් ඉදිරියේ නර්තනය සහ Feynman රූපසටහන්
නාර්සිසස්ගේ ශරීරය පිළිබඳ අමුතු අවබෝධය ඔහුට සාමාන්‍ය මිනිස් ජීවිතය තවදුරටත් ගත කළ නොහැකි තත්ත්වයක් ඇති කරයි.
ඔහු දෙවියන් ඉදිරියේ නර්තන ශිල්පියකු බවට පත්වෙයි.
කවියේ අවසාන කොටසේදී එම නර්තනය නැවත මතුවන්නේ ගිනිගන්නා ඊතල සමඟය.
මෙහිදී මගේ සිතට පැමිණියේ Richard Feynman විසින් ප්‍රචලිත කළ අංශු අන්තර්ක්‍රියා රූපසටහන්ය.
Feynman Diagram එකක අංශු ගමන් මාර්ග මෙන් පෙනෙන රේඛා, අන්තර්ක්‍රියා සිදුවන ශීර්ෂ (Vertices) සහ ෆෝටෝන වැනි ක්ෂේත්‍ර උත්තේජන නිරූපණය කරන රැලි සහිත රේඛා අපට හමුවෙයි.
එහෙත් මේවා අංශු සැබැවින්ම ගමන් කළ මාර්ගවල ඡායාරූප නොවේ. ඒවා ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තයේ ගණනය කිරීම්වලට අදාළ ගණිතමය පද නිරූපණය කරන සංකේතමය උපකරණය.
නාර්සිසස්ගේ නර්තනය මට පෙනුණේ එවැනි අන්තර්ක්‍රියා පෙළක් මෙන්ය.
ඔහුගේ ශරීරය එක් අවස්ථාවක සිට තවත් අවස්ථාවකට ගමන් කරනවා සේ පෙනෙයි. ඊතල පැමිණෙන විට ඒවා ඔහුගේ ශරීරය සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරයි. සුදු සම ලේවල රතු පැහැයට ඉඩ දෙයි.
එය ශරීරය සහ බාහිර ලෝකය අතර සිදුවන අවසාන හමුවීමක් මෙනි.
මට එහිදී අංශු අන්තර්ක්‍රියාවකින් ශක්තිය හුවමාරු වන ආකාරයත්, ඇතැම් භෞතික ක්‍රියාවලීන්හිදී අංශු විනාශ වී වෙනත් අංශු නිපදවන ආකාරයත් සිහිපත් විය.
උදාහරණයක් ලෙස ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් සහ පොසිට්‍රෝනයක් නිසි තත්ත්වයන් යටතේ අන්‍යෝන්‍ය "විනාශනයකට" (මේ වචනය නිවැරදි දැයි මා දන්නේ නැත. සචී පනාවල හෝ ජගත් එදිරිසිංහ කන්සල්ට් කළ යුතුය.) (Annihilation) ලක්වී ෆෝටෝන නිපදවිය හැකිය.
එහිදී ශක්තිය අතුරුදහන් නොවෙයි. ශක්ති හා ගම්‍යතා සංස්ථිති නියමයන්ට යටත්ව භෞතික පද්ධතියේ අවස්ථාව වෙනස් වෙයි.
නාර්සිසස්ගේ මරණය එවැනි භෞතික ක්‍රියාවලියක් නොවේ.
නමුත් ඔහුගේ පැරණි අනන්‍යතාව අවසන් වී වෙනත් යමක් ඉතිරි වන බව මගේ පරිකල්පනය තුළ මැවුණි.
4. Wolfgang Pauli සහ Carl Jung අතරට පැමිණෙන නාර්සිසස්
මෙවැනි සම්බන්ධතා මගේ සිත තුළ ඇතිවීමට තවත් හේතුවක් තිබුණි.
පසුගිය දිනවල මම ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාඥ Wolfgang Pauli සහ මනෝවිශ්ලේෂණයට සම්බන්ධ විශ්ලේෂණාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ නිර්මාතෘ Carl Gustav Jung අතර පැවති බුද්ධිමය සම්බන්ධතාව පිළිබඳවද කියවමින් සිටියෙමි.
Pauli ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ මූලික වර්ධනයන්ට දායක වූ විද්‍යාඥයෙකි. එහෙත් ඔහුගේ බුද්ධිමය උනන්දුව භෞතික විද්‍යාවට පමණක් සීමා නොවීය.
Jung සමඟ ඔහු සිහින, සංකේත, පුරාවෘත්ත සහ මනස හා පදාර්ථය අතර ඇති විය හැකි සම්බන්ධතා පිළිබඳව දීර්ඝ සංවාදයක නිරත විය.
Jung විසින් ඉදිරිපත් කළ Archetype සංකල්පය සහ Pauli විසින් විමසා බැලූ විද්‍යාත්මක සංකල්ප නිර්මාණය අතර සම්බන්ධතාව මෙහිදී වැදගත්ය.
ඔවුන්ගේ විමර්ශනවල එක් ප්‍රශ්නයක් වූයේ මනස විසින් නිර්මාණය කරන සංකේතමය රටා සහ ස්වභාවධර්මය විස්තර කරන ගණිතමය රටා අතර යම් ගැඹුරු සම්බන්ධතාවක් තිබිය හැකිද යන්නයි.
එහෙත් එවැනි සම්බන්ධතාවක් භෞතික විද්‍යාව විසින් තහවුරු කළ සත්‍යයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
මෙහිදී මට සිත්ගන්නා කරුණ වන්නේ එම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරක් ලබාගැනීම නොව, එවැනි ප්‍රශ්නයක් මතුවන ආකාරයයි.
මම එලියට්ගේ කවිය කියවන විට එහි ගස, මාළුවා, තරුණිය, නර්තනය සහ ඊතල යන රූප මගේ මනස තුළ තිබූ භෞතික විද්‍යාත්මක සංකල්ප සමඟ සම්බන්ධ විය.
මෙය Jung ගේ Synchronicity සංකල්පයට සාක්ෂියක් නොවේ. එවැනි නිගමනයකට පැමිණීමට හේතුවක්ද නැත.
එහෙත් එය මගේ මනස තුළ සිදුවූ සංකේතමය සම්බන්ධතා ගොඩනැගීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
කවියා විසින් නිර්මාණය කළ රූප සහ පාඨකයා විසින් දැනටමත් රැගෙන එන දැනුම අතර අලුත් අර්ථයක් උපදින ආකාරය මෙහිදී මට වැදගත් විය.
5. මුඛයේ ඉතිරි වූ සෙවණැල්ල
කවියේ අවසාන රූපය මා නැවත නැවත කියවීමට පෙලඹවීය.
ඊතල වැළඳගැනීමෙන් පසු නාර්සිසස්ගේ ශරීරය වෙනස් වී ඇත. ඔහු දැන් කොළ පැහැති, වියළුණු, පැල්ලම් සහිත මළ සිරුරකි.
ඔහුගේ මුඛය තුළ සෙවණැල්ලක් ඉතිරි වී ඇත.
කවියේ ආරම්භයේදී අපට හමුවූයේ ඔහුගේ දෙතොල් මත තිබූ සෙවණැල්ලකි. අවසානයේ එය මුඛය තුළට පැමිණ තිබේ.
මේ වෙනස මට ඉතා වැදගත්ය.
මුඛය යනු මිනිසාගේ කථනය, හුස්ම සහ ප්‍රකාශනය සමඟ බැඳුණු ශරීර අවයවයකි. එහි සෙවණැල්ලක් ඉතිරි වීමෙන් කවිය අපට නිශ්චිත පිළිතුරක් ලබා නොදෙයි.
මගේ ක්වොන්ටම් පරිකල්පනය තුළ එය අන්තර්ක්‍රියාවකින් පසු ඉතිරි වූ සලකුණක් මෙන් පෙනුණි.
භෞතික විද්‍යාවේදී අංශුවක අන්තර්ක්‍රියාවක් පිළිබඳව අප දැනගන්නේ එහි ප්‍රතිඵල, අනාවරකවල සටහන් සහ මිනුම් මගිනි. එහෙත් එලියට්ගේ සෙවණැල්ල එවැනි භෞතික මිනුමක් නොවේ.
එය කවිය විසින් ඉතිරි කරන ලද රූපයකි.
මෙහිදී තවත් සිත්ගන්නා දෙයක් සිදු වෙයි.
නාර්සිසස් මියගොස් ඇත. එහෙත් ඔහුගේ පරිවර්තනයන් අපට තවමත් කියවිය හැකිය. ඔහුගේ ශරීරය නිහඬ වී ඇත. එහෙත් ඔහු පිළිබඳ භාෂාව තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වෙයි.
ඒ අනුව මට පෙනෙන්නේ කවියේ අවසානය නාර්සිසස්ගේ මරණය පමණක් නොව, ඔහුගේ අනන්‍යතාව භාෂාව තුළ වෙනත් ආකාරයකින් ඉතිරි වීමක් ලෙසය.
6. කවියක් කියවීමේදී වෙනස් වන්නේ කවුද?
මෙම කියවීම අවසානයේ මට මතුවූ ප්‍රශ්නය නාර්සිසස් පිළිබඳව පමණක් නොවේ.
මම එලියට්ගේ කවිය කියවීමට පෙර සිටි පාඨකයාමද, එය කියවීමෙන් පසුවත් සිටින්නේ?
Helen Vendler, මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයට ලියූ හැඳින්වීමේදී, එලියට්ගේ විශිෂ්ටත්වය දකින්නේ මිනිස් අභ්‍යන්තර හැඟීම් කාව්‍යමය භාෂාවේ රිද්මයානුකූල හා සංවිධානාත්මක රටාවන් බවට පරිවර්තනය කිරීම තුළය.
එය මට මෙහිදී වැදගත් අදහසකි.
කවියක් යනු කලින් සකස් කළ පණිවුඩයක් පාඨකයාට ලබාදෙන මාධ්‍යයක් පමණක් නොවේ. එහි වචන, රිද්මය, රූපක සහ නිහඬ තැන් පාඨකයාගේ මනස තුළ අලුත් සම්බන්ධතා නිර්මාණය කිරීමටද හැකියාව ඇත.
මගේ කියවීමේදී නාර්සිසස් ක්වොන්ටම් අංශුවක් බවට පත්වූයේ එලියට්ගේ අභිප්‍රාය නිසා නොවෙයි. එය මා කියවීමට රැගෙන ආ දැනුම, මගේ මනස තුළ ක්‍රියාත්මක වූ සංකල්ප සහ කවියේ රූපක අතර ඇතිවූ අන්තර්ක්‍රියාවකි.
එම අර්ථයෙන් බැලූ විට, කවිය සහ පාඨකයා අතරද එක්තරා ආකාරයක අන්තර්ක්‍රියාවක් සිදුවෙයි.
එහෙත් එය ක්වොන්ටම් අන්තර්ක්‍රියාවක් නොව, අර්ථ නිර්මාණය වන භාෂාමය හා මනෝවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකි.
එලියට්ගේ නාර්සිසස් දෙවියන් ඉදිරියේ නටමින් මරණයට පත්වෙයි. මගේ පරිකල්පනයේදී ඔහු Feynman රූපසටහනක අන්තර්ක්‍රියා හරහා ගමන් කර අවසානයේ තම හඳුනාගත හැකි අනන්‍යතාව අහිමි කරගන්නා අංශුවක් බවට පත්විය.
එහෙත් ඒ රූපසටහනේ අවසාන ශීර්ෂය (Vertex) මරණය නොවිය හැකිය.
එය පාඨකයාගේ මනස තුළ අලුත් අර්ථයක් උපදින මොහොත විය හැකිය.
ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර
T. S. Eliot, The Death of Saint Narcissus, in The Waste Land and Other Poems, selected and introduced by Helen Vendler, pp. 2–4.
Helen Vendler, Introduction to The Waste Land and Other Poems, pp. vii–xix.
T. S. Eliot, The Waste Land (1922), particularly Part I, The Burial of the Dead.
C. A. Meier (ed.), Atom and Archetype: The Pauli/Jung Letters, 1932–1958, translated by David Roscoe.
Richard P. Feynman, QED: The Strange Theory of Light and Matter (1985).
කතුවරයාගේ සටහන: මෙය එලියට්ගේ කවිය පිළිබඳ සාම්ප්‍රදායික සාහිත්‍ය විචාරයක් හෝ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාත්මක අර්ථකථනයක් නොවේ. කවිය කියවන මොහොතේ මා තුළ ඇතිවූ සංකල්පමය සම්බන්ධතා ඔස්සේ සිදුකළ පෞද්ගලික කියවීමකි. මෙහි සඳහන් භෞතික විද්‍යාත්මක සමානකම් රූපකමය වන අතර, ඒවා කවියේ අර්ථය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් නොකෙරේ.
