Dawson Preethi | වචන ටැක්සි

  නාර්සිසස්ගේ ක්වොන්ටම් මරණය ටී. එස්. එලියට්ගේ කවියක් මගේ සිත තුළ වෙනස් වූ හැටි පසුගිය දින කිහිපය පුරා මගේ සිත වැඩිපුරම යොමුව තිබුණේ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ගණිතමය හා සංකල්පීය ගැටලු කිහිපයක් වෙතයි. විශේෂයෙන් අංශුවක ක්වොන්ටම් අවස්ථාව (Quantum State), අංශු අතර අන්තර්ක්‍රියා (Interactions), ශක්ති හුවමාරුව සහ Feynman Diagrams මගින් එවැනි ක්‍රියාවලීන් නිරූපණය කරන ආකාරය පිළිබඳව මම කල්පනා කරමින් සිටියෙමි. ඒ අතරතුර ටී. එස්. එලියට්ගේ (T. S. Eliot) The Death of Saint Narcissus කවිය කියවන්නට ගත් විට, එහි වචන මගේ සිත තුළ ඇති කළේ මා බලාපොරොත්තු නොවූ ආකාරයේ රූප පෙළකි. එලියට්ගේ නාර්සිසස් මට පෙනෙන්නට වූයේ හුදෙක් ග්‍රීක පුරාවෘත්තයකින් පැමිණි චරිතයක් ලෙස නොවෙයි. ඔහු විවිධ අවස්ථා හා අන්තර්ක්‍රියා හරහා වෙනස් වන අංශුවක් මෙන් මගේ පරිකල්පනය තුළ හැසිරෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඔහු ගසක් වෙයි. මාළුවෙක් වෙයි. තරුණියක් වෙයි. අවසානයේ දෙවියන් ඉදිරියේ නටමින් ඊතල වැළඳගනියි. මේ සියල්ල කියවන විට මගේ සිත තුළ මැවුණේ ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තයේ අංශු අන්තර්ක්‍රියා, ශක්ති හුවමාරු සහ Feynman රූපසටහන්වලට සමාන රූපමය සම්බන්ධත...

  පරමාණුව සහ අවිඥානය අතර සංවාදයක් Wolfgang Pauli සහ Carl Gustav Jung — විද්‍යාව, සිහින සහ නව අදහස් බිහිවීමේ ඉතිහාසය විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් සිදුවන්නේ කොහොමද? විද්‍යාඥයකු ගණිතමය සමීකරණයක් විසඳන විට, ඔහු කරන්නේ දැනටමත් දන්නා නීති කිහිපයක් යොදාගෙන නොදන්නා පිළිතුරක් සොයාගැනීම පමණක්ද? එසේ නැත්නම්, එම ගණිතමය ක්‍රියාවලියට පෙර, ඔහුගේ සිත තුළ කිසියම් රූපයක්, අනුමානයක්, හෝ තවමත් වචනවලට පෙරළාගත නොහැකි අදහසක් බිහිවෙනවාද? අපට මෙය තවත් ආකාරයකින් අසන්න පුළුවන්. විද්‍යාඥයකුට අලුත් අදහසක් පහළ වූ විට, එය පැමිණියේ කොතැනින්ද? ඔහුගේ දැනුමෙන්ද? අත්දැකීම්වලින්ද? අවිඥානයෙන්ද? නැත්නම්, ඔහුට පෙර ජීවත් වූ මිනිසුන් විසින් ගොඩනගා තිබූ සංකල්ප හා ගණිතමය ව්‍යුහයන් අතරින්ද? මේ ප්‍රශ්නවලට සරල පිළිතුරක් නැහැ. එහෙත් විසිවන සියවසේ සිදු වූ ඉතාමත් සුවිශේෂී බුද්ධිමය හමුවීමක් අපට ඒවා විමසා බැලීමට හොඳ අවස්ථාවක් සපයනවා. ඒ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ප්‍රමුඛ නිර්මාතෘවරයකු වූ Wolfgang Pauli (1900–1958) සහ විශ්ලේෂණාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ නිර්මාතෘ Carl Gustav Jung (1875–1961) අතර ඇති වූ සම්බන්ධතාවයි. එක් අයෙක් පරමාණුව තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝ...

  AI ගණිත ගැටලුවක් විසඳුවාම මිනිසාගේ කාලය ඉතිරි වෙනවාද? ගණිතමය සාධනය, මිනිස් ප් ‍ රතිභානය (intuition) සහ දැනුමේ පරම්පරාව පිළිබඳ විමසුමක් මෑතකදී මගේ YouTube නාලිකාවේ පළ කළ Navier–Stokes සමීකරණ සහ OpenAI ආයතනයේ ගණිතමය පර්යේෂණය පිළිබඳ වීඩියෝවට @vishwakumara1426 නමින් අදහස් දැක්වූ ප් ‍ රේක්ෂකයෙක් ඉතා වැදගත් ප් ‍ රශ්නයක් මතු කළා. ඔහුගේ අදහස සරලයි. එහෙත් එහි ගැඹුරු දාර්ශනික හා ප් ‍ රායෝගික අර්ථයක් තිබෙනවා. ගණිතඥයන් දශක ගණනාවක්, ඇතැම්විට තම ජීවිත කාලයම, විසඳීමට උත්සාහ කළ ගැටලුවක් AI පද්ධතියකට කෙටි කාලයකින් විසඳිය හැකි නම්, එය මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයට විශාල ජයග් ‍ රහණයක් නොවේද? එමඟින් ඉතිරි වන මිනිස් ශ් ‍ රම පැය, මෙතෙක් නොසිතූ අලුත් ගණිතමය හා විද් ‍ යාත්මක ප් ‍ රශ්න වෙනුවෙන් යෙදවිය නොහැකිද? මෙය ඉතා සාධාරණ අදහසක්. මමත් එහි මූලික තර්කයට එකඟ වෙනවා. විද් ‍ යාවේ ප් ‍ රශ්නවල අවසානයක් නැහැ. එක් ගැටලුවක් විසඳීමෙන් තවත් ගැටලු ගණනාවක් මතු විය හැකියි. එබැවින් AI මඟින් පර්යේෂණ කාලය අඩු කිරීම, මිනිසාගේ බුද්ධිමය හැකියාවන් පුළුල් කිරීමට උපකාරී විය හැකියි. නමුත් මේ සාකච්ඡාව තවත් පියවරක් ඉදිරියට ගෙන යා යුතු බව ම...

  වර්ෂ 1975 ඔක්තෝබර් මස විසිවන දා උපත ලද "සිත්තර" චිත් ‍ රකතා පත්තරය මගේ ජීවිතයේ එක්තරා මංසන්ධියක් නිමැවූවා යැයි පැවසුවහොත් එය අතිශයෝක්තියක් නොවේ. සිත්තර පළමු පිටපත අපේ තාත්තා විසින් මිලට ගෙන කියවා, එය මගේ වැඩිමල් සොයුරිය අතට පත් වූ සැණේ සිට මා ඇය වටා කැරකෙමින් එහි වූ රූප සහිත දෙබස් කතා මා වෙත උස් හඬින් පවසන මෙන් ඇවිටිලි කළ අයුරු මගේ මතකයේ දැඩිව අදත් රැඳී තිබේ. මගේ සොයුරිය මට වඩා සිවු වසරකින් වැඩිමල් වූයෙන් ඇයට කතන්දර කියවා තේරුම් ගැනීමට හැකියාවක් තිබුණි. රුසියානු කතන්දර පොත් කියවා මා විනෝදයට පත් කරන ඇයට මේ අමුතු කතන්දර පොත කියවන්නට පෙර කියවීම පිළිබඳ නොයෙකුත් පැටලිලි හටගන්නා බැව් මට දැනුණි. දෙබස් මෙන්ම සිතන දේ ද ලියා "වදන් වළාකුළු" මෙන් සටහන් කර ඇති රූප රාමු, වෙසක් තොරණක් පිළිවෙළින් වටහා ගන්නා අයුරින් කියවා තේරුම් ගත යුතු බව ඇය පෙන්වා දුන් අතර, අකුරු කියවා ගැනීමේ හැකියාවක් නොවූ මා හට ඈ ඇගේ සිත්ගත් කතා කියවා අවසන් වන තුරු රූප දෙස බලමින් සිටින්නට සිදු විය. අක්කා ඉතිං ඊට පස්සේ චිත් ‍ රකතාව මහත් අභිරුචියකින් කියවන අයුරු පසෙක සිට නරඹන මා, ඇය කියවා අවසන් වන තුරු ඉවසා බලා ...