Dawson Preethi | වචන ටැක්සි

නමගිරි දේවිය රාමනුජන්ට ගණිතය කියා දුන්නාද? රාමනුජන්ගේ ගණිතමය ප්‍රතිභාව, ලැකාන්ගේ සංකේත දාමය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධියේ ගණිතමය අවිඥානය පිළිබඳ විමසුමක් 1. ගණිතය අපට සිතෙන්නේ කොහෙන්ද? අපි ගණිත ගැටලුවක් විසඳන විට, සාමාන්‍යයෙන් සිතන්නේ එය තර්කයෙන් පියවරෙන් පියවර ගොඩනැඟෙන ක්‍රියාවලියක් ලෙසයි. මුලින් උපකල්පනයක්, ඉන්පසු සමීකරණ කිහිපයක්, අවසානයේ පිළිතුරක්. නමුත් ගණිතයේ ඉතිහාසය කියවද්දී අපට හමුවන්නේ එතරම් සරල කතාවක් නොවේ. සමහර ගණිතඥයන්ට විසඳුම මුලින්ම පෙනී ගොස් තිබේ. එහි සාධනය ඔවුන් සොයාගෙන ඇත්තේ පසුවය. තවත් සමහරුන්ට නින්දෙන් අවදි වූ මොහොතක, ඇවිදිමින් සිටියදී හෝ කිසිදු සවිඥානික උත්සාහයක් නොකරන අවස්ථාවක ගණිතමය සම්බන්ධතාවක් හදිසියේ හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ. එවැනි අවස්ථාවක අප අසන්නේ කුමක්ද? ගණිතය සිතන්නේ ගණිතඥයාද? නැත්නම් ගණිතඥයා තුළ ඔහුටත් සම්පූර්ණයෙන් නොපෙනෙන කිසියම් ක්‍රියාවලියක් ක්‍රියාත්මක වෙනවාද? මේ ප්‍රශ්නය මට වැදගත් වන්නේ ගණිතයේ ඉතිහාසය නිසා පමණක් නොවේ. වර්තමානයේ කෘත්‍රිම බුද්ධිය මගින් ගණිතමය සොයාගැනීම් සිදුකිරීමට උත්සාහ කරන ආකාරයත්, මිනිස් අවිඥානය පිළිබඳ ලැකාන්ගේ අදහසුත්, මේ ප්‍රශ්නය වටා එකිනෙක ...

  බුද්ධිය, අවිඥානය සහ AI — අප තවමත් හරිහැටි නොඅසන ප්‍රශ්න මොනවාද? Neil deGrasse Tyson ගේ සුප්‍රකට StarTalk වැඩසටහනේ, Santa Fe Institute හි David Krakauer සමඟ පැවැත්වෙන මේ අලුත් සංවාදය මගේ විශේෂ අවධානයට ලක්වුණා. බුද්ධිය (Intelligence) කියන්නේ මොකක්ද? භාෂාව බිහිවීමට පෙර මිනිසා සිතුවේ කොහොමද? අප දැනුවත්ව නොසිතන අවස්ථාවලදීත් සංකීර්ණ ගණිතමය ගැටලු විසඳෙන්නේ කොහොමද? සිහින තුළින් විද්‍යාත්මක අදහස් මතුවන්නේ ඇයි? එසේ නම් භාෂාව මූලික කරගත් AI පද්ධතියකට එවැනි හැකියාවක් තිබිය හැකිද? මේ සංවාදයේදී Ramanujan, Kekulé වැනි චරිත පමණක් නොව, මෑතකදී OpenAI සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡාවට ලක්වූ Navier–Stokes ගණිතමය ප්‍රතිඵලයත් මතු වෙනවා. මෑතකදී මම Wolfgang Pauli සහ Carl Jung අතර හුවමාරු වූ සිහින හා ඒවායේ ගණිතමය සහ භෞතික විද්‍යාත්මක සංකේත පිළිබඳවත්, AI සහ මිනිස් චින්තනය අතර සම්බන්ධතා පිළිබඳවත් කියවමින් සිටින නිසා මේ සංවාදය මට විශේෂයෙන් රසවත් වුණා. එහෙත් මෙහිදී මගේ අවධානය යොමු වූයේ ඔවුන් ලබාදෙන පිළිතුරුවලට පමණක් නොවෙයි. ඒ පිළිතුරු අතර තවමත් විවෘතව පවතින ප්‍රශ්නවලටයි.  සමහර විට කතා නොකරන දේවල් කතා කරන දේවල් අතර...

  Navier–Stokes සාධනයක් හමුවේ ඉංජිනේරුවෙකුගේ ප්‍රශ්න 15ක් OpenAI, AI Agents 10,000ක්, ගණිතමය තරංග, බල සමතුලිතතාව සහ භෞතික යථාර්ථය පිළිබඳ ප්‍රශ්නෝත්තර සංවාදයක් හැඳින්වීම: මම මේ ගණිතමය සාධනය පසුපස මෙතරම් දුර ගියේ ඇයි? මෑතකදී OpenAI ආයතනය විසින් AI සහාය ඇතිව Navier–Stokes සමීකරණ සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කළ ගණිතමය පර්යේෂණයක් පිළිබඳව කියවන්නට මට අවස්ථාව ලැබුණා. Navier–Stokes සමීකරණ මට සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත් විෂයයක් නොවෙයි. ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී අපි තරලයක චලනය, පීඩනය, දුස්ස්‍රාවිතාව (viscosity), බල සහ ගම්‍යතාව (momentum) අතර සම්බන්ධය අධ්‍යයනය කරනවා. ඒ වගේම මගේ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයනයේදී ගංගා ප්‍රවාහ ආකෘතිකරණය සහ Saint-Venant සමීකරණ පිළිබඳවත් කටයුතු කර තිබෙනවා. එහෙත් මේ පර්යේෂණය කියවන්නට පටන්ගත් විට මට දැනුණේ අපි හුරුපුරුදු භෞතික ලෝකය වෙනුවට, විශේෂ ගණිතමය ශ්‍රිත, දෝලන, තරංග සහ ඒවායේ අන්තර්ක්‍රියා පාලනය කරමින් ගොඩනඟන වෙනස්ම ලෝකයකට ඇතුළු වී ඇති බවයි. මගේ ප්‍රශ්නය වුණේ, මෙවැනි ගණිතමය නිර්මාණයක් තුළ නිව්ටන්ගේ දෙවැනි නියමය කොතැනද ක්‍රියාත්මක වන්නේ යන්නයි. මේ ප්‍රශ්න ගැන මම ChatGPT සමඟ දිගින් දිගටම සාකච...

  මොළයට ආලෝකය වැටෙන විට: මිනිසාගේ හැසිරීමේ අදෘශ්‍යමාන ස්විචයන් 2026 වෛද්‍ය විද්‍යා නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් පටන්ගෙන, මිනිස් අනන්‍යතාව, සමාජ මාධ්‍ය සහ ලැකානියානු මනෝවිශ්ලේෂණය වෙත කෙරෙන කුඩා සංචාරයක්. අපේ මොළයේ තිබෙන ස්නායු සෛලයක් විදුලි බල්බයක් වගේ අවශ්‍ය වෙලාවට ක්‍රියාත්මක කරන්නත්, අවශ්‍ය වෙලාවට නිවා දමන්නත් පුළුවන් නම්? මා දන්නා තරමින් අඳුරු හිසකබල ඇතුළේ ඝනාන්ධකාර කුටීරයක හිරවුණ මස්තිෂ්කය ආලෝකයෙන් දල්වන්නට සමත් වන්නේ යැයි මා ඇසූ පළමු අවස්ථාව මෙය විය යුතුය.  මෙය විද්‍යා ප්‍රබන්ධයක එන කතාවක් වගේ පෙනුණත්, අද ස්නායු විද්‍යාවේ පර්යේෂකයන්ට විශේෂිත ස්නායු සෛල ආලෝකය භාවිතයෙන් සක්‍රිය කිරීමට හෝ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණ කිරීමට හැකියාව ලැබී තිබෙනවා. 2026 වසරේ කායික විද්‍යා හෝ වෛද්‍ය විද්‍යා නොබෙල් ත්‍යාගය හිමිවුණේ මේ සොයාගැනීමට මඟ විවර කළ විද්‍යාඥයන් තිදෙනෙකුටයි. ඒ Karl Deisseroth, Peter Hegemann සහ Georg Nagel. ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම හැඳින්වෙන්නේ Optogenetics යන නමින්. මේ සොයාගැනීම පිළිබඳ කියවමින් සිටින විට මගේ සිතට ආවේ මොළය ගැන පමණක් නොවෙයි. මිනිසාගේ හැසිරීම, අපේ අනන්‍යතාව, අනෙකාගේ බලපෑම සහ වි...

  අවුරුදු තිහකට එහා ගිය මිත් ‍ රත්වයක්, පොතක් සහ මතක කිහිපයක්... ඊයේ අරවින්ද සේනාධීර සමඟ මාව බලන්න ආපු තවත් පැරණි මිත් ‍ රයෙක් තමයි Ranjan Kumara . මොරටුව විශ්වවිද් ‍ යාලයේ අපේ batch එකේ හිටපු ඉතාම සමීප මිතුරෙක්. ගජයෙක්. වෙලාවකට චන්ඩියෙක්. ඇස්වල කඳුළු පුරෝගන්න ජාතියේ චන්ඩියෙක්. කන පිඟානක් වුනත් නංචක්කුවක් බවට පරිවර්තනය කරන්න සහජ හැකියාවක් ඇත්තෙක්. රංජන් ගැන මතක් වෙනකොට මට මුලින්ම මතක් වෙන්නේ ඔහුගේ වර්තමාන තනතුරවත්, වෘත්තීය ජයග් ‍ රහණවත් නෙවෙයි. අපි දෙවැනි වසරේ විභාගවලට මුහුණ දෙමින් සිටියදී දෙන්නටම එකවර පැපොල (chickenpox) හැදුණු සිද්ධියයි! විභාග කාලයේම විශ්වවිද් ‍ යාල භූමිය තුළ නිරෝධායනය වෙලා එකට ගත කළ ඒ දවස් අදත් අමතක වෙන්නේ නැහැ. හරියට භූගත බංකරයක හිටිය වගෙයි දැංඒ මතකය මතුවෙන්නේ. ඒ කාලයේ අපිට තිබුණු ප් ‍ රශ්න, බලාපොරොත්තු සහ අනාගතය ගැන සිහින අද මතක් වෙනකොට හිනාවකුත් යනවා. ලැජ්ජාවකුත් එනවා. රංජන් දකුණේ මිනිහෙක්. මගේ ගම මාතරට නුදුරින් තංගල්ලෙන් ආපු කෙනෙක්. විශ්වවිද් ‍ යාලයට ඇතුළු වෙන්න කලින් ඔහු ඉදිකිරීම් වැඩබිම්වලට ඇඟෙන්ම බැහැලා සාමාන් ‍ ය කම්කරුවෙකු ලෙස වැඩ කරලා මුදලුත් අද්දැකීම්ත...

  භාෂාවක් නැති තැන දැනුමක් තිබිය හැකිද? Knowledge Without Language — A Conversation Beyond Words අපි යමක් දන්නවා කියන්නේ මොකක්ද? අපි දන්නා දේ වචනවලින් ප් ‍ රකාශ කරන්න බැරි නම්, ඒක තවදුරටත් දැනුමක්ද? එහෙමත් නැත්නම් දැනුමක් බවට පත්වෙන්න නම් එය භාෂාවක් තුළ සංවිධානය විය යුතුද? මේ ප් ‍ රශ්නය මගේ Left-AI කෘතිය ලියන කාලයේ සිටම මගේ අවධානයට ලක්වුණු එකක්. විශේෂයෙන්ම Artificial Intelligence, Word Embeddings සහ Large Language Models පිළිබඳව සිතන විට. ඊයේ Saman Aravinda Senadheera සමඟ කළ දීර්ඝ සාකච්ඡාවකින් පසුව මේ ප් ‍ රශ්නය නැවතත් අලුත් ආකාරයකින් මතු වුණා. අරවින්ද මගේ බැචෙක්. වෘතීයෙන් යාන්ත් ‍ රික ඉංජිනේරුවෙක්. පුළුල් පරාසයක සිතන්නෙක්. අද්වීතීය කියවන්නෙක්. අරවින්ද ඇමරිකාවේ වසර 19ක් ජීවත් වෙමින් සහ වෘත්තීය කටයුතුවල නිරත වෙමින්, එරට ප් ‍ රමුඛ ඖෂධ සමාගමක සේවය කළ, AI applications පිළිබඳ ප් ‍ රායෝගික අත්දැකීම් ඇති අයෙක්. මගේ Left-AI කෘතියටත් ඔහුගේ අදහස් දායක වුණා. විශේෂයෙන් Word2Vec වැනි තාක්ෂණයන් මඟින් වචන අතර සම්බන්ධතා සංඛ් ‍ යාත්මක අවකාශයක නිරූපණය කළ හැකි ආකාරය පිළිබඳව. නමුත් මෙතැන ඉතා රසවත් පර...