Dawson Preethi | වචන ටැක්සි

  ස්පිනෝසාගේ කාචයේ සිට දින 28ක AI ව්‍යවසායකයා දක්වා අපි නිර්මාණශීලීත්වයේ නව යුගයකට පිවිසෙමින් සිටිනවාද, නැත්නම් නිර්මාණශීලීත්වයේ පෙනුම මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කරමින් සිටිනවාද? දාහත්වැනි සියවසේ ජීවත් වූ බාරුක් ස්පිනෝසා (Baruch Spinoza) තම ජීවිකාව සපයාගැනීමට කළ එක් කාර්යයක් වූයේ දුරේක්ෂ සහ අන්වීක්ෂ සඳහා වීදුරු කාච ඔප දැමීමයි. ඒ කාලයේ ඒවා විද්‍යාත්මක ලෝකයේ අලුත්ම තාක්ෂණික මෙවලම් අතර තිබුණා. මිනිස් ඇසට නොපෙනුණු ලෝකයක් දැකගැනීමට ඒ කාච මිනිසාට උපකාර කළා. එහෙත් ස්පිනෝසා දින විසිඅටකින් දාර්ශනිකයකු හෝ කාච ඔප දමන්නකු වන්නේ කෙසේදැයි කියා පාඨමාලා පැවැත්වූයේ නැහැ. කාච ඔප දැමීමෙන් ඔහු තම ජීවිකාව සපයාගත් අතර, ජීවිතයේ විශාල කොටසක් කැප කළේ ස්වභාවධර්මය, මිනිසා, නිදහස සහ පැවැත්ම පිළිබඳ ගැඹුරු ප්‍රශ්න විමසීමටයි. සියවස් හතරකට ආසන්න කාලයකට පසුව අපි තවත් තාක්ෂණික විප්ලවයක් මැද සිටිනවා. ඒ කෘත්‍රිම බුද්ධිය හෙවත් AI තාක්ෂණයයි. අද සමාජ මාධ්‍ය විවෘත කළ සැණින් අපට හමුවන්නේ අමුතු ආකාරයේ පොරොන්දු සමූහයක්. දින 28කින් AI Developer කෙනෙක් වෙන්න. කේත ලිවීමට නොදැනම App එකක් හදන්න. මාසයකින් ඔබේම AI Business එක පටන්ගන...

කැල්කියුලස්: චලනයෙන් අවකාශයේ ජ්‍යාමිතියට, එතැනින් විශ්වයේ ගණිතමය භාෂාවට Calculus: From the Paradoxes of Motion to the Mathematical Language of the Universe මිනිසා තම අවට ලෝකය තුළ සිදුවන නානාප්‍රකාර වෙනස්වීම, අතිශය මනසට අගෝචර අනන්තය සහ අවකාශය තේරුම් ගැනීමට දැරූ වසර දෙදහසකට වැඩි ගණිතමය උත්සාහයේ කතාවයි මේ. ග්‍රීක ප්‍රහේලිකාවල සිට නූතන භෞතික විද්‍යාව හරහා නූතන විශ්මය වන AI දක්වා, සෑම ප්‍රධාන පියවරක්ම එය විසඳීමට උත්සාහ කළ ගැටලුව සමඟ බලමු. මෙය අතිශය සරල කළ සමස්තයෙන් කොටසකි.  චලනය සහ Zeno ගේ ප්‍රහේලිකාව කිලෝමීටර් 20ක් පැය භාගයකින් ගමන් කළ මෝටර් රථයක සාමාන්‍ය වේගය 40 km/h යි. එහෙත් නිශ්චිත මොහොතක වේගය කීයද? මේ ගැටළුව අපි සාමන්‍ය පෙළ විද්‍යාව විශයේ සිට උසස් පෙළ දක්වා චලිතය ගැන කතා කරද්දී පැන නැගුණු ගැටළුවකි. නමුත් චලිතය පිළිබඳ කුතුහලය වසර දහස්ගනණක් පැරණිය.  පුරාණ ග්‍රීසියේ Zeno චලනය හා අනන්ත බෙදීම පිළිබඳ ප්‍රහේලිකා ඉදිරිපත් කළේ මෙවැනි ගැටලුවල පසුබිමකයි. ඔහු ගෙන ආ ගැටළුව වඩාත් ප්‍රබන්ධාත්මක වුව ද එය වර නගන්නේ සීමාවක් පිළිබඳ අදහසකි.  Achilles වේගයෙන් ගමන් කරන්නෙකි. ඔහුට වඩා මීටර් සී...

නොපෙනෙන ලෝකයේ ගණිතය: Yang–Mills කතාව පරමාණුවේ ඇතුළත රහසක්, ගණිතයේ සුන්දරත්වයක්, සහ තවමත් විසඳා නැති ඩොලර් මිලියනයක ප්‍රශ්නයක් රාත්‍රී අහසක් යට ප්‍රශ්නයක් ඔබ කවදා හෝ රාත්‍රියක අහස දෙස බලා සිටියාද? තරු ඈතින් දිලිසෙනවා. ඒත් ඒ තරු දැවෙන්නේ කෙසේද? ඒ ශක්තිය එන්නේ කොහෙන්ද? අපේ සිරුර, පොළොව, ගල්, ජලය, මේ සියල්ල සෑදී ඇත්තේ කුමකින්ද? පිළිතුර ඔබ දන්නවා: පරමාණුවලින් . ඒත් කතාව ඉතා ගැඹුරට යන්නේ දැන් තමයි. පරමාණුවක මැද ඇති න්‍යෂ්ටිය තුළ ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන තිබෙනවා. ප්‍රෝටෝන සියල්ලටම ඇත්තේ එකම ආකාරයේ (ධන) විද්‍යුත් ආරෝපණයක්. එකම ආරෝපණ එකිනෙක තල්ලු කරනවා. මේ තල්ලුව ඉතා ප්‍රබලයි. එසේ නම් ප්‍රෝටෝන දෙකක් ඉතා කුඩා ඉඩක, එකිනෙකට ඉතා ළං වී තිබෙන්නේ කොහොමද? ඇයි න්‍යෂ්ටිය පිපිරී විසිරී නොයන්නේ? මෙතැනදී අපට පෙනෙනවා, විද්‍යුත් චුම්බක බලයට වඩා ප්‍රබල ඉතා විශාල බලයක් පරමාණුව ඇතුළේ ක්‍රියා කරන බව. අපි එය ප්‍රබල න්‍යෂ්ටික බලය (Strong Force) කියා හඳුන්වනවා. මේ ලිපිය එම බලය තේරුම් ගන්න මිනිසුන් කළ ගමනක කතාවයි. ඒ ගමනේ ප්‍රධාන සහායකයා ගණිතයයි . ඇසට නොපෙනෙන ලෝකයක්, ගණිතය නම් පහන් එළියෙන් පමණක් දැකගත් ආක...

  මුල් වාක්‍යය ලියන්නේ කවුද? — ක්ලීෂේ, අවිඥානය සහ මියගිය කර්තෘගේ නැවත පැමිණීම කර්තෘවරයකුට මහා අනෙකා විසින් දැනටමත් නොකියන ලද යමක් ලිවිය හැකිද? සාහිත්‍යයේ මුල්කෘතිකත්වය (Originality) ගැන අප සාමාන්‍යයෙන් සිතන්නේ, එය කිසිවක් නොතිබූ තැනකින් අලුත් දෙයක් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාවක් ලෙසයි. ලේඛකයෙක් හිස් කඩදාසියක් ඉදිරියේ වාඩි වී වාක්‍යයක් ලියනවා. ඉන්පසු එය තමන්ගේම නිර්මාණයක් ලෙස හඳුන්වනවා. එම වාක්‍යය අප පුදුමයට පත් කරන්නේ නම් එහි මුල්කෘතිකත්වය අගය කරන අතර, කලින් අසා පුරුදු යමක් සිහිපත් කරන්නේ නම් එය ක්ලීෂේ (Cliché) එකක් ලෙස බැහැර කරනවා. නමුත් මේ වෙනස එතරම් සරලද? 2026 වසරේ Oxford University Press මගින් ප්‍රකාශයට පත් කළ Nana Ariel සහ Dana Riesenfeld විසින් රචිත Clichés We Live By: From Modernity to AI කෘතිය මේ ගැටලුවට පිවිසෙන්නේ ක්ලීෂේවල සංස්කෘතික ජීවිතය විමර්ශනය කරමින්. ඔවුන් ක්ලීෂේ යන්න හුදෙක් අධික ලෙස භාවිත කිරීම නිසා අර්ථය හීන වූ ප්‍රකාශනයක් ලෙස පමණක් සලකන්නේ නැහැ. යම් ප්‍රකාශනයක් අපට හුරුපුරුදු යැයි හැඟෙන්නේ කෙසේද, එම හුරුපුරුදු බව හඳුනාගන්නේ කෙසේද, එය විවිධ සන්දර්භ තුළ වෙනස් වන්නේ කෙසේ...

  Who Writes the Original Sentence? Clichés, the Unconscious, and the Return of the Author Can an author ever write something that has not already been spoken by the Other? We tend to admire originality in literature as though it were a form of creation from nothing. A writer sits before an empty page, produces a sentence, and claims it as their own. We praise the sentence when it surprises us and dismiss it as a cliché when it reminds us of something already familiar. But perhaps the distinction is not so simple. A recently published book, Clichés We Live By: From Modernity to AI (2026), by Nana Ariel and Dana Riesenfeld, approaches this problem through the cultural life of clichés. Rather than treating the cliché merely as an exhausted expression, the authors examine how familiarity itself is produced, recognized, negotiated, and sometimes transformed. Their investigation raises a question that connects closely with the philosophical problem I have explored in my own book, Retur...