Posts

Featured Post

නොපෙනෙන ලෝකයේ ගණිතය: Yang–Mills කතාව

Image
නොපෙනෙන ලෝකයේ ගණිතය: Yang–Mills කතාව පරමාණුවේ ඇතුළත රහසක්, ගණිතයේ සුන්දරත්වයක්, සහ තවමත් විසඳා නැති ඩොලර් මිලියනයක ප්‍රශ්නයක් රාත්‍රී අහසක් යට ප්‍රශ්නයක් ඔබ කවදා හෝ රාත්‍රියක අහස දෙස බලා සිටියාද? තරු ඈතින් දිලිසෙනවා. ඒත් ඒ තරු දැවෙන්නේ කෙසේද? ඒ ශක්තිය එන්නේ කොහෙන්ද? අපේ සිරුර, පොළොව, ගල්, ජලය, මේ සියල්ල සෑදී ඇත්තේ කුමකින්ද? පිළිතුර ඔබ දන්නවා: පරමාණුවලින් . ඒත් කතාව ඉතා ගැඹුරට යන්නේ දැන් තමයි. පරමාණුවක මැද ඇති න්‍යෂ්ටිය තුළ ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන තිබෙනවා. ප්‍රෝටෝන සියල්ලටම ඇත්තේ එකම ආකාරයේ (ධන) විද්‍යුත් ආරෝපණයක්. එකම ආරෝපණ එකිනෙක තල්ලු කරනවා. මේ තල්ලුව ඉතා ප්‍රබලයි. එසේ නම් ප්‍රෝටෝන දෙකක් ඉතා කුඩා ඉඩක, එකිනෙකට ඉතා ළං වී තිබෙන්නේ කොහොමද? ඇයි න්‍යෂ්ටිය පිපිරී විසිරී නොයන්නේ? මෙතැනදී අපට පෙනෙනවා, විද්‍යුත් චුම්බක බලයට වඩා ප්‍රබල ඉතා විශාල බලයක් පරමාණුව ඇතුළේ ක්‍රියා කරන බව. අපි එය ප්‍රබල න්‍යෂ්ටික බලය (Strong Force) කියා හඳුන්වනවා. මේ ලිපිය එම බලය තේරුම් ගන්න මිනිසුන් කළ ගමනක කතාවයි. ඒ ගමනේ ප්‍රධාන සහායකයා ගණිතයයි . ඇසට නොපෙනෙන ලෝකයක්, ගණිතය නම් පහන් එළියෙන් පමණක් දැකගත් ආක...
Read more

මුල් වාක්‍යය ලියන්නේ කවුද? — cliche, අවිඥානය සහ මියගිය කර්තෘගේ නැවත පැමිණීම

Image
  මුල් වාක්‍යය ලියන්නේ කවුද? — ක්ලීෂේ, අවිඥානය සහ මියගිය කර්තෘගේ නැවත පැමිණීම කර්තෘවරයකුට මහා අනෙකා විසින් දැනටමත් නොකියන ලද යමක් ලිවිය හැකිද? සාහිත්‍යයේ මුල්කෘතිකත්වය (Originality) ගැන අප සාමාන්‍යයෙන් සිතන්නේ, එය කිසිවක් නොතිබූ තැනකින් අලුත් දෙයක් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාවක් ලෙසයි. ලේඛකයෙක් හිස් කඩදාසියක් ඉදිරියේ වාඩි වී වාක්‍යයක් ලියනවා. ඉන්පසු එය තමන්ගේම නිර්මාණයක් ලෙස හඳුන්වනවා. එම වාක්‍යය අප පුදුමයට පත් කරන්නේ නම් එහි මුල්කෘතිකත්වය අගය කරන අතර, කලින් අසා පුරුදු යමක් සිහිපත් කරන්නේ නම් එය ක්ලීෂේ (Cliché) එකක් ලෙස බැහැර කරනවා. නමුත් මේ වෙනස එතරම් සරලද? 2026 වසරේ Oxford University Press මගින් ප්‍රකාශයට පත් කළ Nana Ariel සහ Dana Riesenfeld විසින් රචිත Clichés We Live By: From Modernity to AI කෘතිය මේ ගැටලුවට පිවිසෙන්නේ ක්ලීෂේවල සංස්කෘතික ජීවිතය විමර්ශනය කරමින්. ඔවුන් ක්ලීෂේ යන්න හුදෙක් අධික ලෙස භාවිත කිරීම නිසා අර්ථය හීන වූ ප්‍රකාශනයක් ලෙස පමණක් සලකන්නේ නැහැ. යම් ප්‍රකාශනයක් අපට හුරුපුරුදු යැයි හැඟෙන්නේ කෙසේද, එම හුරුපුරුදු බව හඳුනාගන්නේ කෙසේද, එය විවිධ සන්දර්භ තුළ වෙනස් වන්නේ කෙසේ...
Read more

Who Writes the Original Sentence? Clichés, the Unconscious, and the Return of the Author

Image
  Who Writes the Original Sentence? Clichés, the Unconscious, and the Return of the Author Can an author ever write something that has not already been spoken by the Other? We tend to admire originality in literature as though it were a form of creation from nothing. A writer sits before an empty page, produces a sentence, and claims it as their own. We praise the sentence when it surprises us and dismiss it as a cliché when it reminds us of something already familiar. But perhaps the distinction is not so simple. A recently published book, Clichés We Live By: From Modernity to AI (2026), by Nana Ariel and Dana Riesenfeld, approaches this problem through the cultural life of clichés. Rather than treating the cliché merely as an exhausted expression, the authors examine how familiarity itself is produced, recognized, negotiated, and sometimes transformed. Their investigation raises a question that connects closely with the philosophical problem I have explored in my own book, Retur...
Read more

AI එකට විඥානය (Consciousness) තිබුණොත්? — Sam Altman කියන මේ කතාව අපි හැමෝම අහන්න වටිනවා!

Image
  AI එකට විඥානය (Consciousness) තිබුණොත්? — Sam Altman කියන මේ කතාව අපි හැමෝම අහන්න වටිනවා! AI එකක් මිනිසෙකු වගේ කතා කළාට, ඒක මිනිසෙක් වෙනවද? AI එකකට විඥානයක් තිබිය හැකිද? එහෙම තිබුණත්, අපේ ජීවිත ගැන තීරණ ගැනීමේ අයිතිය ඒකට පැවරිය යුතුද? OpenAI ප් ‍ රධාන විධායක නිලධාරී Sam Altman සමඟ පැවැත්වූ මේ විනාඩි 45ක සාකච්ඡාව, අද AI භාවිත කරන සෑම කෙනෙකුම අවධානයෙන් නැරඹිය යුතු එකක් කියලා මම හිතනවා. විශේෂයෙන්ම 20:12 සිට ආරම්භ වන AI Consciousness පිළිබඳ සංවාදය ඉතා වැදගත්. Altman ගේ පෞද්ගලික විශ්වාසය අනුව වර්තමාන AI ආකෘති විඥානය සහිත ඒවා නොවෙයි. නමුත් ඒ පිළිබඳ නිශ්චිත විද් ‍ යාත්මක පිළිතුරක් තවමත් නැති බවත් ඔහු පිළිගන්නවා. මෙහි වඩාත් සිත්ගන්නා කාරණය එපමණක් නොවෙයි. AI එකකට විඥානයක් තිබෙන බවට අපි විශ්වාස කරන්න පටන් ගත්තොත්, එය සමඟ අප ගොඩනඟාගන්නා සම්බන්ධතාවට මොකද වෙන්නේ? අපේ තීරණ, ආශාවන්, විශ්වාසයන් සහ මානව සම්බන්ධතා එයින් වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද? AI එකක් අපට නිතරම එකඟ වෙනවා නම්, අපව අගය කරනවා නම්, අපට අවශ් ‍ ය දේම කියනවා නම්, එය සැබැවින්ම අපේ චින්තනය දියුණු කරනවාද? නැත්නම් අපේම විශ්වාසයන් නැවත අපට පෙන්ව...
Read more

AI එකකට වචන නැතිව සිතන්න පුළුවන්ද?

Image
  AI එකකට වචන නැතිව සිතන්න පුළුවන්ද? මිනිසා සිතන්නේ හැමවිටම වචනවලින්ද? නැත්නම් අපේ සිතුවිලිවලින් යම් කොටසක් භාෂාවට පරිවර්තනය වන්නේ ඒවා අන් අයට ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය වූ විට පමණක්ද? මේ පැරණි දාර්ශනික හා සංජානන විද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නයට අලුත් මානයක් එකතු කරන පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් 2026 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත්වී තිබෙනවා. Hybrid Reasoning Agents නමින් හඳුන්වන මේ පර්යේෂණයේදී Stanford University, Together AI ඇතුළු ආයතනවල පර්යේෂකයන් යෝජනා කරන්නේ AI පද්ධතියකට සියලුම අතරමැදි තර්කන පියවර වචන බවට පරිවර්තනය නොකර, ස්නායු ජාලයේ අභ්‍යන්තර සංඛ්‍යාත්මක අවකාශය තුළම ඒවා ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ක්‍රමයක්. මෙය හඳුන්වන්නේ Latent Reasoning ලෙසයි. AI පද්ධතිය අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී භාෂාව භාවිත කරනවා. නමුත් එහි ඇතැම් අභ්‍යන්තර ගණනය කිරීම් වචන ලෙස ජනනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නැහැ. පර්යේෂකයන්ගේ පරීක්ෂණ අනුව, මෙම ක්‍රමයෙන් භාවිත වන tokens ප්‍රමාණය 35.5% සිට 54.7% දක්වා අඩු කිරීමටත්, තර්කන කාර්යයන්හි කාර්යසාධනය වැඩිදියුණු කිරීමටත් හැකිවී තිබෙනවා. නමුත් මෙයින් AI පද්ධතියකට මිනිසකු මෙන් සිතුවිලි හෝ විඥානය තිබෙන බව තහවුරු වන්නේ ...
Read more

නාර්සිසස්ගේ ක්වොන්ටම් මරණය

Image
  නාර්සිසස්ගේ ක්වොන්ටම් මරණය ටී. එස්. එලියට්ගේ කවියක් මගේ සිත තුළ වෙනස් වූ හැටි පසුගිය දින කිහිපය පුරා මගේ සිත වැඩිපුරම යොමුව තිබුණේ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ගණිතමය හා සංකල්පීය ගැටලු කිහිපයක් වෙතයි. විශේෂයෙන් අංශුවක ක්වොන්ටම් අවස්ථාව (Quantum State), අංශු අතර අන්තර්ක්‍රියා (Interactions), ශක්ති හුවමාරුව සහ Feynman Diagrams මගින් එවැනි ක්‍රියාවලීන් නිරූපණය කරන ආකාරය පිළිබඳව මම කල්පනා කරමින් සිටියෙමි. ඒ අතරතුර ටී. එස්. එලියට්ගේ (T. S. Eliot) The Death of Saint Narcissus කවිය කියවන්නට ගත් විට, එහි වචන මගේ සිත තුළ ඇති කළේ මා බලාපොරොත්තු නොවූ ආකාරයේ රූප පෙළකි. එලියට්ගේ නාර්සිසස් මට පෙනෙන්නට වූයේ හුදෙක් ග්‍රීක පුරාවෘත්තයකින් පැමිණි චරිතයක් ලෙස නොවෙයි. ඔහු විවිධ අවස්ථා හා අන්තර්ක්‍රියා හරහා වෙනස් වන අංශුවක් මෙන් මගේ පරිකල්පනය තුළ හැසිරෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඔහු ගසක් වෙයි. මාළුවෙක් වෙයි. තරුණියක් වෙයි. අවසානයේ දෙවියන් ඉදිරියේ නටමින් ඊතල වැළඳගනියි. මේ සියල්ල කියවන විට මගේ සිත තුළ මැවුණේ ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්‍ර සිද්ධාන්තයේ අංශු අන්තර්ක්‍රියා, ශක්ති හුවමාරු සහ Feynman රූපසටහන්වලට සමාන රූපමය සම්බන්ධත...
Read more

පරමාණුව සහ අවිඥානය අතර සංවාදයක්

Image
  පරමාණුව සහ අවිඥානය අතර සංවාදයක් Wolfgang Pauli සහ Carl Gustav Jung — විද්‍යාව, සිහින සහ නව අදහස් බිහිවීමේ ඉතිහාසය විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් සිදුවන්නේ කොහොමද? විද්‍යාඥයකු ගණිතමය සමීකරණයක් විසඳන විට, ඔහු කරන්නේ දැනටමත් දන්නා නීති කිහිපයක් යොදාගෙන නොදන්නා පිළිතුරක් සොයාගැනීම පමණක්ද? එසේ නැත්නම්, එම ගණිතමය ක්‍රියාවලියට පෙර, ඔහුගේ සිත තුළ කිසියම් රූපයක්, අනුමානයක්, හෝ තවමත් වචනවලට පෙරළාගත නොහැකි අදහසක් බිහිවෙනවාද? අපට මෙය තවත් ආකාරයකින් අසන්න පුළුවන්. විද්‍යාඥයකුට අලුත් අදහසක් පහළ වූ විට, එය පැමිණියේ කොතැනින්ද? ඔහුගේ දැනුමෙන්ද? අත්දැකීම්වලින්ද? අවිඥානයෙන්ද? නැත්නම්, ඔහුට පෙර ජීවත් වූ මිනිසුන් විසින් ගොඩනගා තිබූ සංකල්ප හා ගණිතමය ව්‍යුහයන් අතරින්ද? මේ ප්‍රශ්නවලට සරල පිළිතුරක් නැහැ. එහෙත් විසිවන සියවසේ සිදු වූ ඉතාමත් සුවිශේෂී බුද්ධිමය හමුවීමක් අපට ඒවා විමසා බැලීමට හොඳ අවස්ථාවක් සපයනවා. ඒ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ප්‍රමුඛ නිර්මාතෘවරයකු වූ Wolfgang Pauli (1900–1958) සහ විශ්ලේෂණාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ නිර්මාතෘ Carl Gustav Jung (1875–1961) අතර ඇති වූ සම්බන්ධතාවයි. එක් අයෙක් පරමාණුව තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝ...
Read more