🎬 කුවේණිගේ ශාපය තවමත් අප අතරද? — ‘කුවණ්ණා’ නරඹන්නට පෙර සිතුණු දේ

 

🎬 කුවේණිගේ ශාපය තවමත් අප අතරද? — ‘කුවණ්ණා’ නරඹන්නට පෙර සිතුණු දේ

නදී වාසලමුදලිආරච්චිගේ කුළුඳුල් වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය වන ‘පැන්ත්‍රම්’ (Pantrum) හෙවත් ‘කුවණ්ණා’, 2027 ජනවාරි පළමුවැනිදා සිට රිද්ම මණ්ඩලයේ සිනමාශාලාවල තිරගත වීමට නියමිතයි.

මම තවම මේ චිත්‍රපටය නරඹා නැහැ. ඒ නිසා මෙය චිත්‍රපට විචාරයක් නොවෙයි. චිත්‍රපටය පිළිබඳ පළ වී ඇති තොරතුරුත්, Cut2Cinema වෙබ් අඩවියේ උත්පල් දත්තා (Utpal Datta) ලියා ඇති විචාරයත් කියවීමෙන් පසු මගේ සිතේ ඇති වූ කුතුහලය සටහන් කිරීමටයි මේ උත්සාහය.

සමහර චිත්‍රපට අප නරඹන්නටත් පෙර අප තුළ ප්‍රශ්න ඇති කරනවා. මට නම් ‘කුවණ්ණා’ එවැනි චිත්‍රපටයක් වේවි කියා සිතෙනවා.

පැන්ත්‍රම් — මේ අමුතු නම කොහෙන්ද?

Cut2Cinema විචාරයට අනුව, අධ්‍යක්ෂවරිය Panther සහ Tantrum යන ඉංග්‍රීසි වචන දෙක එකතු කරමින් ‘Pantrum’ යන නම නිර්මාණය කර තිබෙනවා.

මෙය කියවූ විට මට මතක් වුණේ ජේම්ස් ජොයිස් (James Joyce). විශේෂයෙන්ම ඔහුගේ Finnegans Wake කෘතිය. ජොයිස් වචන කඩා, ඒවායේ කොටස් නැවත එකතු කරමින්, එකම වචනයක් තුළ අර්ථ කිහිපයක් එකවර රැඳවීමට උත්සාහ කළා. භාෂාව එහිදී හුදෙක් අදහස් ප්‍රකාශ කරන මාධ්‍යයක් නොව, අලුත් අදහස් උපදවන තැනක් බවට පත්වෙනවා.

‘Pantrum’ යන වචනයත් මට ඒ ආකාරයේ කුඩා භාෂාමය සෙල්ලමක් ලෙස පෙනෙනවා. Panther සහ Tantrum යන වචන දෙකෙන් කොටස් එකතු කළ විට, ඒ දෙකෙන් එකකටවත් තනිව නොතිබූ අලුත් අර්ථයක් මතු විය හැකියි. සමහර විට චිත්‍රපටයේ කතාවත් මේ වචනය වගේම අතීතය සහ වර්තමානය එකිනෙක තුළට කාවද්දනවා ඇති.

Panther යන්නෙන් විජය–කුවේණි පුරාවෘත්තය හා බැඳුණු ඉතිහාසයත්, Tantrum යන්නෙන් වර්තමාන සමාජයේ කෝපය, ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ මානසික පිපිරීම්ත් සංකේතවත් වන බව විචාරකයා පැහැදිලි කරනවා.

මේ වචන දෙකේ එකතුව මට තවත් දෙයක් සිහිපත් කළා.

ෆ්‍රොයිඩ් සිහින පිළිබඳ විග්‍රහයේදී හඳුන්වා දුන් condensation හෙවත් ඝනීභවනය. සිහිනයක විවිධ අදහස්, මතක සහ ආශාවන් එකම රූපයක් තුළ එකතු විය හැකියි. ලකාන් පසුව මේ ක්‍රියාවලිය භාෂාවේ රූපකමය ක්‍රියාකාරිත්වය සමඟ සම්බන්ධ කළා.

Pantrum යන වචනය එවැනි සිහිනමය ඝනීභවනයක් නොවුණත්, වෙනස් අර්ථ දෙකක් එක් වචනයකට කැඳවා ගැනීමේ අපූරු උත්සාහයක් ලෙස මට පෙනෙනවා.

එතැනින් තවත් ප්‍රශ්නයක් මතු වෙනවා.

මේ Panther යනු අපේ කුවේණි ජනප්‍රවාදයේ එන දිවියාද?

කුවේණි නැවත පැමිණෙන්නේ දිවියෙකු ලෙසද?

මහාවංශයේ කුවේණිගේ කතාව අප බොහෝ දෙනා දන්නවා. විජයගේ රාජ්‍ය බලය ගොඩනැඟීමට සහාය වූ කුවේණි, අවසානයේ ඔහු විසින් අත්හැර දමනු ලබනවා. ඇය ආපසු තමන්ගේ ජනතාව වෙත ගිය විට මරණයට පත්වනවා.

නමුත් කුවේණිගේ කතාව එතැනින් අවසන් වන්නේ නැහැ.

කොහොඹා කංකාරිය හා බැඳුණු ජනප්‍රවාදවල කුවේණිගේ ශාපය තවත් පරම්පරාවකට ගමන් කරනවා. විජයගෙන් පසු රජ වූ පණ්ඩුවාසුදේව රජු දිවියෙකුගේ වෙසින් පෙනී සිටින කුවේණි සිහිනයෙන් දැක රෝගාතුර වන බව එක් ප්‍රචලිත කතා ප්‍රභේදයක සඳහන් වෙනවා. මේ රෝගය ‘දිවි දෝෂය’ ලෙස හැඳින්වෙනවා.

එය සුව කිරීම සඳහා පැවැත්වූ ශාන්තිකර්මය කොහොඹා කංකාරියේ ආරම්භය ලෙස ජනප්‍රවාදය විස්තර කරනවා.

සමාජ මානව විද්‍යාඥ සරත් අමුණුගම සිය Kohomba Kankariya: The Sociology of a Kandyan Ritual කෘතියේදී මේ දිවියා, විජය විසින් කුවේණි රැවටීමට කළ ක්‍රියාවේ සංකේතයක් ලෙස අර්ථකථනය කරනවා. 

මට මේ කතාවේ වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ දිවියා නොවෙයි.

එක් පරම්පරාවක සිදු වූ පාවාදීමක් ඊළඟ පරම්පරාවේ රෝගයක් බවට පත්වීමයි.

මෙය ලකානියානු මනෝවිශ්ලේෂණය ඔස්සේ කියවන්නටත් පුළුවන්.

සමාජයක් තමන්ගේ ආරම්භක කතාව ගොඩනඟන විට, එයින් බැහැර කරන දේවල් තිබිය හැකියි. නමුත් ඒවා ඉවත් කළ පමණින් අතුරුදහන් වන්නේ නැහැ. ඇතැම් විට වෙනත් රූපවලින්, වෙනත් කතා තුළින්, වෙනත් පරම්පරාවලින් නැවත මතු වෙනවා.

එය ලකාන්ගේ Real සංකල්පයට සරලව සමාන කරන්නට බැරි වුණත්, සංකේතීය පිළිවෙළකට සම්පූර්ණයෙන් අවශෝෂණය කරගත නොහැකි යමක් ඉතිරි වීම පිළිබඳ සිතුවිල්ල මෙතැනට අදාළයි.

කුවේණිගේ ශාපය එවැනි ඉතිරියක්ද?

අපි ඉතිහාසය අවසන් කළා කියා සිතුවත්, ඉතිහාසය අප සමඟ අවසන් වී නැති බවක් මෙයින් හැඟෙනවා.

අතීතයේ කුවේණි සහ අද දරුවන් අහිමි වූ මව්වරු

Cut2Cinema විචාරයේ සඳහන් වන චිත්‍රපටයේ ආරම්භක දර්ශනයක් මගේ අවධානය විශේෂයෙන් දිනාගත්තා. ඔහුගේ ලියමන මගේ මනසේ රූප ඇන්දා. සමහරවිට සැබෑ සිනමා පටයට වඩා විචිත්‍ර රූපනයක් වෙන්නත් පුළුවන්. නොවෙන්නත් පුළුවන්. 

විජය–කුවේණි කතාව ඉදිරිපත් කරන ඡායා රූකඩ නාට්‍යයක ගැහැනු රූපය බිම වැටෙනවා. ඊළඟට පෙනෙන්නේ තම පුතාගේ ඡායාරූපය තුරුලු කරගෙන වැලපෙන මවකගේ ඡායාරූපයක්. මේවා චිත්ත වීථි නිරාවරණය කරනවා. අඛණ්ඩව හිත තුළ රූප මවනවා. 

මම මේ දර්ශන තවම දැක නැහැ. නමුත් විචාරයේ ඒවා විස්තර කරන ආකාරය අනුව, අධ්‍යක්ෂවරිය අතීතයේ කුවේණි සහ වර්තමානයේ දරුවන් අහිමි වූ මව්වරුන් අතර සම්බන්ධයක් ගොඩනඟන බව පෙනෙනවා.

මෙහිදී මට මතක් වන්නේ මොබියස් පටියයි (Möbius strip). මම මේ ලිපිය මුලින්ම සකස් කළේ මෙහි යම්යම් දේ ගණිතමය සංකල්ප ඔස්සේ ගෙන එන්නයි. සිනොප්සිස් එක කියවද්දි ඔලුවට වැඩියෙන් ආවේ ගණිතමය සංකල්ප පිරිවරා ගත් ලැකාන්! ඒකයි මේ හැඩරුව මෙතැනට පතිත වන්නේ. යම්කිසි ගණිතමය විග්‍රයක් - මා ප්‍රිය කරන ආකාරයේ - කිරීමට ජනවාරි වෙනතුරු ඉවසනව.

සාමාන්‍ය පටියකට පැති දෙකක් තිබුණත්, මොබියස් පටියකට ඇත්තේ එකම අඛණ්ඩ මතුපිටක්. එක් පැත්තකින් ගමන් ආරම්භ කළ කෙනෙකුට දාරයක් නොඉක්මවාම මුලින් අනෙක් පැත්ත ලෙස පෙනුණු ස්ථානයට පැමිණිය හැකියි.

අතීතය සහ වර්තමානයත් එසේද?

අපි ඒ දෙක වෙන් කරගෙන සිතුවත්, එකම අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක විවිධ තැන්වල සිටිනවා විය නොහැකිද?

විචාරයේ විස්තර වන තවත් කතාවක, යුද්ධයේදී ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූ කාන්තාවක් පසුව මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකාරියක බවට පත්වනවා.

මෙහිදී වින්දිතයා සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ නියෝජිතයා යන භූමිකා එකම ජීවිතයකදී හමුවෙනවා. එයින් ඇගේ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාව සාධාරණීකරණය වන්නේ නැහැ. නමුත් වින්දිතයා සහ වැරදිකරු යන සරල වර්ගීකරණය පමණක් මිනිස් ජීවිතයක සංකීර්ණත්වය තේරුම් ගැනීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව සිතන්නට සිදු වෙනවා.

මොබියස් පටිය මට මෙතැනදී වැදගත් වන්නේ ඒ නිසයි.

කොහොඹා කංකාරිය සහ ලකාන්ගේ සිව්වැනි පුරුක

ලකාන්ගේ පසුකාලීන ඉගැන්වීම්වල මගේ අවධානය දිනාගත් තවත් සංකල්පයක් තිබෙනවා. ඒ බොරොමියන්  (Borromean rings). ඔහුගේ Real, Symbolic සහ Imaginary යන මාන තුනේ සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කිරීමට යොදාගත් මේ පුරුක් තුනේ විශේෂත්වය වන්නේ එක පුරුකක් ඉවත් කළ විට ඉතිරි දෙකත් වෙන් වීමයි.

පසුව ලකාන් මේ සම්බන්ධතාව රඳවා තබන සිව්වැනි පුරුකක් ලෙස sinthome පිළිබඳවද සාකච්ඡා කළා.

මට මෙතැනදී කොහොඹා කංකාරිය සිහිපත් වෙනවා.

කුවේණිගේ ශාපය අතීතයේ සිදු වූ දෙයක්. නමුත් එයින් ඇති වූ බව කියන රෝගය සුව කිරීම සඳහා සමාජය නැවත නැවතත් චාරිත්‍රයක් පවත්වනවා. එහිදී කතාව ගායනා කරනවා, නර්තනය කරනවා, අතීතයේ සිදුවීම නැවත රඟ දක්වනවා. 

මෙය ලකාන්ගේ sinthome සංකල්පයට සෘජුව සමාන කිරීම නිවැරදි නැහැ. එහෙත් ඒ දෙක අතර යම් සාම්‍යයක් සොයා බැලීමට මට සිතෙනවා. අනිත් අතට මා ඉතිහාසය පිළිබඳ විශේෂඥයෙකුත් නොවෙයි අනිත් බොහෝ දේවල් ගැන මෙන්ම. සමහර අදහස් විවාදාපන්න බැව් කලින් ම සඳහන් කළ යුතුයි. 

අතීතයේ තුවාලයක් මකා දැමීමට නොහැකි වූ විට, ඒ තුවාලය සමඟ ජීවත් වීමට සමාජයක් නිර්මාණය කරගන්නා සංකේතීය ක්‍රමයක් තිබිය හැකිද?

කොහොඹා කංකාරිය එවැනි ක්‍රමයක් ලෙස කියවිය හැකිද?

එසේ නම් යුද්ධයෙන් පසු අපේ සමාජයටත් එවැනි සංකේතීය අවකාශයක් අවශ්‍ය නොවේද?

අතුරුදහන් වූ දරුවන්ගේ ඡායාරූප රැගෙන සිටින මව්වරුන්ට, යුද්ධයෙන් විනාශ වූ ජීවිතවලට, කතා කිරීමට නොහැකි මතකවලට අප ලබා දී ඇති තැන කුමක්ද?

මෙය චිත්‍රපටයට වඩා ඔබ්බට යන ප්‍රශ්නයක්.

ඉතිහාසය මිනිසා නිර්වචනය කරනවාද?

නදී සිය ෆේස්බුක් පිටුවේ පළ කර ඇති චිත්‍රපටයේ පෝස්ටරයත් මගේ කුතුහලය තවත් වැඩි කළා.

තද නිල් පැහැති පසුබිමක, තනි රතු සරුංගලයක්. ඉහළින් කුඩා වාක්‍යයක්.

“ඉතිහාසය මිනිසා නිර්වචනය කරයි.”

එය කියවූ විට මට සිතුණේ එහි අනෙක් පැත්තයි. මිනිසා ඉතිහාසය නිර්වචනය කරන්නේ නැද්ද?

ඉතිහාසය අපව නිර්මාණය කරනවා. ඒ අතරම අපිත් ඉතිහාසය නැවත නැවත ලියනවා. අපට අවශ්‍ය දේ මතක තබාගන්නවා. ඇතැම් දේ අමතක කරනවා. තවත් සමහර දේ අමතක කරන්නට උත්සාහ කරනවා.

සරුංගලයත් අපූරු සංකේතයක්. එය අහසේ පාවෙනවා. නමුත් එහි ගමන් මඟ තීරණය වන්නේ එය විසින්ම නොවෙයි. සුළඟ, එහි හැඩය සහ එයට බලපාන වෙනත් තත්ත්වයන් විසින්.

මිනිසාත් එසේද? අපි අපේම තීරණ අනුව ජීවත් වෙනවා යැයි සිතුවත්, අපට පෙර පැවති ඉතිහාසය අපේ ගමන් මඟ කොතරම් දුරට තීරණය කරනවාද?

එසේ නම් කුවේණිගේ ශාපයත් අප විසින් තෝරා නොගත්, එහෙත් අපට උරුම වූ ඉතිහාසයක කොටසක්ද?

මේ සියල්ල පෝස්ටරය දුටු විට මට ඇති වූ සිතුවිලි පමණයි. අධ්‍යක්ෂවරිය එයින් අදහස් කළේ කුමක්දැයි මම තවම දන්නේ නැහැ.

කංකාරියක් නැති ටැන්ට්‍රම් එකක්ද?

මේ සියල්ල කියවීමෙන් පසු මට ඉතිරි වූ ප්‍රශ්නය මෙයයි.

කුවේණිගේ ශාපය අදත් අප අතර පවතිනවා නම්, ඒ ශාපය සමඟ ජීවත් වීමට අප නිර්මාණය කරගෙන ඇති කංකාරිය කුමක්ද?

අපේ යුද්ධ, කැරලි, අතුරුදහන් වීම් සහ පරම්පරා ගණනක් පුරා පැවති ප්‍රචණ්ඩත්වය වෙනුවෙන් එවැනි සංකේතීය ක්‍රමයක් අපට තිබෙනවාද?

නැත්නම් අපට ඉතිරි වී ඇත්තේ කෝපය, වේදනාව සහ නැවත නැවත පුපුරා යන ප්‍රචණ්ඩත්වය පමණද?

කංකාරියක් නැති ටැන්ට්‍රම් එකක්ද?

‘කුවණ්ණා’ නරඹන්නට මට දැන් අවශ්‍ය වී ඇත්තේ මේ ප්‍රශ්නත් සමඟයි.

චිත්‍රපටය ඒවාට පිළිතුරු සපයයි කියා මම බලාපොරොත්තු වන්නේ නැහැ. ඇතැම් විට මගේ මේ පූර්ව අනුමාන සියල්ලම වැරදි විය හැකියි. එසේ වීමත් රසවත් අත්දැකීමක් වේවි. වැරදි කියවීම් සමහර විට අපව නිවැරදි කියැවීම්වලට යොමු කරන්නත් ඉඩ තියෙනව. මේ චිත්‍රපටය නරඹන්නට පෙර ඔලුව හදාගන්න දරපු වෑයමක් කිව්වොත් වඩා නිවැරදියි. සිනොප්සිස් එකක් සහ විචාරයක් කියවල කරන අමුතු විග්‍රහයක් නොවෙයි-මම නැවත මතක් කරනවා.

ඒ හින්ද සිනමාවකින් අපට ලැබිය හැකි වටිනාම දෙය ඇතැම් විට පිළිතුරක් නොව, මෙතෙක් අප නොඇසූ ප්‍රශ්නයක් විය හැකියි. සමහර විට සිනමාපටය බලන්නට පෙරත් ඒ ප්‍රශ්න අපේ හිත්තුළ ගොඩනැගෙන්නත් පුළුවනි.

නදී වාසලමුදලිආරච්චිටත් ‘කුවණ්ණා’ නිර්මාණ කණ්ඩායමටත් මගේ සුබපැතුම්!

මෙය චිත්‍රපටය නැරඹීමට පෙර ලියූ පෞද්ගලික සටහනකි. චිත්‍රපටය පිළිබඳ දර්ශන විස්තර Cut2Cinema වෙබ් අඩවියේ උත්පල් දත්තාගේ විචාරය ඇසුරිනි. 

#Kuwanna #Pantrum #SriLankanCinema #SinhalaCinema #කුවණ්ණා