පරමාණුව සහ අවිඥානය අතර සංවාදයක්
පරමාණුව සහ අවිඥානය අතර සංවාදයක්
Wolfgang Pauli සහ Carl Gustav Jung — විද්‍යාව, සිහින සහ නව අදහස් බිහිවීමේ ඉතිහාසය
විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් සිදුවන්නේ කොහොමද?
විද්‍යාඥයකු ගණිතමය සමීකරණයක් විසඳන විට, ඔහු කරන්නේ දැනටමත් දන්නා නීති කිහිපයක් යොදාගෙන නොදන්නා පිළිතුරක් සොයාගැනීම පමණක්ද? එසේ නැත්නම්, එම ගණිතමය ක්‍රියාවලියට පෙර, ඔහුගේ සිත තුළ කිසියම් රූපයක්, අනුමානයක්, හෝ තවමත් වචනවලට පෙරළාගත නොහැකි අදහසක් බිහිවෙනවාද?
අපට මෙය තවත් ආකාරයකින් අසන්න පුළුවන්.
විද්‍යාඥයකුට අලුත් අදහසක් පහළ වූ විට, එය පැමිණියේ කොතැනින්ද?
ඔහුගේ දැනුමෙන්ද? අත්දැකීම්වලින්ද? අවිඥානයෙන්ද? නැත්නම්, ඔහුට පෙර ජීවත් වූ මිනිසුන් විසින් ගොඩනගා තිබූ සංකල්ප හා ගණිතමය ව්‍යුහයන් අතරින්ද?
මේ ප්‍රශ්නවලට සරල පිළිතුරක් නැහැ.
එහෙත් විසිවන සියවසේ සිදු වූ ඉතාමත් සුවිශේෂී බුද්ධිමය හමුවීමක් අපට ඒවා විමසා බැලීමට හොඳ අවස්ථාවක් සපයනවා.
ඒ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ප්‍රමුඛ නිර්මාතෘවරයකු වූ Wolfgang Pauli (1900–1958) සහ විශ්ලේෂණාත්මක මනෝවිද්‍යාවේ නිර්මාතෘ Carl Gustav Jung (1875–1961) අතර ඇති වූ සම්බන්ධතාවයි.
එක් අයෙක් පරමාණුව තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝන හැසිරෙන ආකාරය පිළිබඳ ගණිතමය නීති සොයාගත් භෞතික විද්‍යාඥයෙක්.
අනෙක් පුද්ගලයා මිනිස් සිහින, සංකේත, අවිඥානය සහ පෞරුෂයේ වර්ධනය පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ මනෝවෛද්‍යවරයෙක්.
ඔවුන් දෙදෙනාගේ හමුවීමෙන් ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව මනෝවිද්‍යාවක් බවට පත් වූයේ නැහැ. මනෝවිද්‍යාව භෞතික විද්‍යාවේ ශාඛාවක් බවට පත් වූයේත් නැහැ.
එහෙත් ඔවුන් දෙදෙනාම තමන්ගේ විෂය ක්ෂේත්‍රවල සීමාවන් පිළිබඳ අලුතින් සිතන්න පටන්ගත්තා.
මේ කතාව වැදගත් වන්නේ එතැනින්.
1. ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ දැවැන්තයෙක් මනෝවෛද්‍යවරයකු හමුවීමට යන්නේ ඇයි?
1932 වසරේදී Wolfgang Pauli සිටියේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ බරපතළ අර්බුදයකයි.
ඔහුගේ මව 1927 දී සියදිවි නසාගෙන තිබුණා. ඔහුගේ පළමු විවාහය ඉතා කෙටි කාලයකින් බිඳ වැටුණා. මත්පැන් භාවිතය සහ පෞද්ගලික සම්බන්ධතාවල ගැටලු ඔහුගේ ජීවිතයට බලපාමින් තිබුණා.
නමුත් මේ වන විටත් Pauli සාමාන්‍ය තරුණයකු නොවෙයි.
1925 දී ඔහු ඉදිරිපත් කළ Pauli Exclusion Principle ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ මූලික නීතියක් බවට පත්ව තිබුණා.
එම නීතියට අනුව, එකම පරමාණුවක් තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකකට සමාන ක්වොන්ටම් අංක හතරම සහිත එකම තත්ත්වයේ පැවතිය නොහැකියි.
මේ සරලව පෙනෙන නීතිය නොතිබුණා නම්, පරමාණු තුළ ඉලෙක්ට්‍රෝන සැකසෙන ආකාරයත්, ආවර්තිතා වගුවේ රසායනික මූලද්‍රව්‍යවල ව්‍යුහයත් අප අද තේරුම්ගන්නා ආකාරයට පැහැදිලි කිරීම අසීරු වෙනවා.
Pauli මේ සොයාගැනීම සඳහා 1945 වසරේ භෞතික විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගත්තා.
නමුත් 1932 දී ඔහු Jung හමුවීමට ගියේ භෞතික විද්‍යාවේ ගැටලුවක් විසඳාගැනීමට නොවෙයි. තමන්ගේ ජීවිතයේ ගැටලුවක් තේරුම්ගැනීමටයි.
Jung මුලින්ම Pauli තම සහායිකාවක වූ Erna Rosenbaum වෙත යොමු කළා. Pauli ගේ සිහින හා ඒවාට සම්බන්ධ අවිඥානික අන්තර්ගතයන් තමන්ගේ සෘජු බලපෑමකින් තොරව නිරීක්ෂණය කිරීම Jung ගේ එක් අරමුණක් වුණා.
පසුව Pauli සහ Jung අතර සෘජු විශ්ලේෂණාත්මක සම්බන්ධතාවක් ඇති වුණා.
Pauli විසින් වාර්තා කරන ලද සිහින සංඛ්‍යාව 1,300ක් පමණ වූ බව සඳහන් වෙනවා. ඒ අතරින් සිය ගණනක් Jung විසින් අධ්‍යයනය කළා.
මෙහි සුවිශේෂී කරුණ වන්නේ, මේ සිහිනවල හිමිකරු එවකට ලෝකයේ සිටි ඉතාමත් දක්ෂ න්‍යායික භෞතික විද්‍යාඥයන්ගෙන් එක් අයකු වීමයි.
පරමාණුවේ ගණිතමය ව්‍යුහය පිළිබඳ විශිෂ්ට දැනුමක් තිබූ මිනිසකුගේ අවිඥානය තුළ කුමන ආකාරයේ රූප සහ සංකේත ක්‍රියාත්මක වෙනවාද?
Jung හට මෙය ඉතා වැදගත් පර්යේෂණ අවස්ථාවක් වුණා.
2. ප්‍රතිකාර සම්බන්ධතාවකින් බුද්ධිමය සහයෝගිතාවකට
1934 අවසානය වන විට Pauli ගේ සෘජු මනෝවිශ්ලේෂණ ප්‍රතිකාර අවසන් වුණා.
එහෙත් ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාව එතැනින් අවසන් වූයේ නැහැ.
ඊට පසුව එය වඩාත් ගැඹුරු බුද්ධිමය සංවාදයක් බවට පරිවර්තනය වුණා.
1932 සිට 1958 දක්වා දිවෙන ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් ලිඛිත සාක්ෂි Atom and Archetype: The Pauli/Jung Letters, 1932–1958 නම් ග්‍රන්ථයේ තිබෙනවා.
එහි පළ වී ඇති ලිපි 80ක් පමණ ඔස්සේ අපට දැකගත හැක්කේ, විෂය ක්ෂේත්‍ර දෙකකින් පැමිණි විද්වතුන් දෙදෙනකු තමන්ට හුරු නොවූ අදහස් සමඟ අරගල කරන ආකාරයයි.
Pauli මනෝවිද්‍යාවේ සංකල්ප පිළිබඳ ප්‍රශ්න කළා. Jung භෞතික විද්‍යාවේ අලුත් සොයාගැනීම් පිළිබඳ උනන්දු වුණා.
මෙහිදී එක් අයකු අනෙක් පුද්ගලයාගේ අදහස් අවිවේචනාත්මකව පිළිගත්තේ නැහැ.
විශේෂයෙන්ම Pauli ඉතා තියුණු විවේචනාත්මක බුද්ධියක් තිබූ පුද්ගලයෙක්. භෞතික විද්‍යාවේදී පවා ඔහුගේ විවේචනවලට විද්‍යාඥයන් විශාල සැලකිල්ලක් දැක්වූවා.
Jung ඉදිරිපත් කළ සංකල්ප පිළිබඳවද ඔහු එවැනිම විමර්ශනාත්මක ස්ථාවරයක් ගත්තා.
මෙය අපගේ වර්තමාන සාකච්ඡාවට වැදගත් පාඩමක්.
සාර්ථක බුද්ධිමය සහයෝගිතාවක් යනු දෙදෙනකු එකිනෙකාගේ අදහස් අනුමත කරමින් සිටීම නොවෙයි. එකිනෙකාගේ අදහස් පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමට හැකිවීමයි.
3. Pauli ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවට දායක වූයේ කෙසේද?
Pauli ගේ දායකත්වය නිවැරදිව තේරුම්ගැනීමට නම්, ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව බිහි වූ ඉතිහාසය දෙස මඳක් බැලිය යුතුයි.
විසිවන සියවස ආරම්භයේදී පරමාණුව පිළිබඳ පැරණි භෞතික විද්‍යාත්මක ආකෘති ප්‍රමාණවත් නොවන බව පැහැදිලි වෙමින් තිබුණා.
Max Planck, Albert Einstein, Niels Bohr, Louis de Broglie, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger සහ Paul Dirac වැනි විද්‍යාඥයන්ගේ දායකත්වයෙන් නව ගණිතමය ව්‍යුහයක් ගොඩනැගෙමින් තිබුණා.
Pauli මේ සාමූහික ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන සාමාජිකයෙක්.
ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුව තුළ සැකසෙන ආකාරය පිළිබඳ ගැටලුවට ඔහු ඉදිරිපත් කළ විසඳුම, පැරණි භෞතික විද්‍යාවේ සිට නව ක්වොන්ටම් න්‍යාය දක්වා සිදුවූ සංකල්පමය පරිවර්තනයේ වැදගත් පියවරක් වුණා.
1927 දී ඔහු ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ spin හැසිරීම ගණිතමය ලෙස නිරූපණය කිරීමට Pauli matrices භාවිත කළා.
ඒවා මෙසේ ලියන්න පුළුවන්.
σₓ = [[0, 1], [1, 0]]
σᵧ = [[0, −i], [i, 0]]
σ𝓏 = [[1, 0], [0, −1]]
මේ 2 × 2 matrices තුන ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ spin-½ පද්ධති විස්තර කිරීමට ඉතා වැදගත් වෙනවා.
පසුව quantum computing තුළත් මේවා මූලික මෙවලම් බවට පත් වුණා.
මෙහිදී මතක තබාගත යුතු වැදගත් කරුණක් තිබෙනවා.
Pauli ගේ exclusion principle, spin පිළිබඳ ගණිතමය වැඩ සහ අනෙකුත් මූලික ක්වොන්ටම් දායකත්වයන් බොහොමයක් Jung සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාව ආරම්භ වීමට පෙර සිදු වූ දේවල්.
ඒ නිසා Jung ගේ මනෝවිද්‍යාව Pauli ගේ මූලික ක්වොන්ටම් සොයාගැනීම් බිහි කළ බව පැවසීම ඓතිහාසිකව වැරදියි.
නමුත් Jung සමඟ ඇති වූ සංවාදය Pauli ගේ පසුකාලීන විද්‍යාත්මක දර්ශනය, symmetry, complementarity සහ විද්‍යාත්මක සංකල්ප බිහිවීම පිළිබඳ සිතුවිලිවලට බලපෑ බවට සාක්ෂි තිබෙනවා.
මෙතැනින් අපට තවත් ප්‍රශ්නයක් මතු වෙනවා.
ගණිතමය සොයාගැනීමක් සඳහා අවශ්‍ය තර්කය සහ එම සොයාගැනීම කරා විද්‍යාඥයා මෙහෙයවන නිර්මාණාත්මක අදහස එකම දෙයක්ද?
4. Jung ගේ අවිඥානය සහ Pauli ගේ සිහින
Jung ගේ මනෝවිද්‍යාවේ ප්‍රධාන සංකල්පයක් වන්නේ Collective Unconscious හෙවත් සාමූහික අවිඥානයයි.
Freud ගේ මනෝවිශ්ලේෂණයෙන් ආරම්භ වූ Jung, පසුව අවිඥානය පිළිබඳ තමන්ගේම න්‍යායික ආකෘතියක් ගොඩනැගුවා.
ඔහුගේ අදහස අනුව මිනිස් සිහිනවල දක්නට ලැබෙන ඇතැම් සංකේතාත්මක රටා පුද්ගලයකුගේ පෞද්ගලික අත්දැකීම්වලට පමණක් සීමා කළ නොහැකියි.
ඔහු මේවා විස්තර කිරීමට Archetypes යන සංකල්පය භාවිත කළා.
Pauli ගේ සිහිනවල මණ්ඩල (mandalas), වෘත්ත, ජ්‍යාමිතික හැඩතල, විරුද්ධතා, ආලෝකය සහ වෙනත් සංකේතාත්මක රූප නිරන්තරයෙන් දක්නට ලැබුණා.
Jung මේවා අර්ථකථනය කළේ Pauli ගේ පෞරුෂයේ අවිඥානික ක්‍රියාවලීන් සහ ඔහුගේ මානසික වර්ධනය සමඟ සම්බන්ධ කරමින්.
ඔහුගේ Psychology and Alchemy ග්‍රන්ථයේ Pauli ගේ සිහින විශාල ප්‍රමාණයක් නිර්නාමිකව සාකච්ඡා වෙනවා.
මෙහිදී ප්‍රවේශම් විය යුතු තැනක් තිබෙනවා.
සිහිනයක වෘත්තයක් හෝ ජ්‍යාමිතික රූපයක් දක්නට ලැබීමෙන් එම සිහිනය තුළ භෞතික විද්‍යාවේ සැඟවුණු නීතියක් තිබෙන බව ඔප්පු වෙන්නේ නැහැ.
මම එක්තරා කාලයකදී දුටු සිහිනයක්ද මෙහිලා සටහන් තැබීමට කැමැත්තෙමි.
Saturn 3 සිනමාපටය නරඹා කලකට පසුව, මගේ මතකයේ හැටියට 1984 වසරේ පමණ එක්තරා දිනකදී, මම අපූරු සිහිනයක් දුටුවෙමි.
එහිදී මා දුටුවේ මගේ හිසට ඉහළින්, අවකාශයේ ඉතා ඈත, ඉස්මුදුන දෙසින් දිස්වන විශාල ආලෝක බුබුළු සහිත යානා විශේෂයකි. ඒවා උස් පහත් වෙමින්, කිසියම් ආක්‍රමණික ස්වරූපයකින්, ඝන අඳුරු අහසේ තාරකා අතර එහා මෙහා චලනය වන අයුරු මම දුටුවෙමි. එම යානාවල චලනයත්, ඒවායේ ආලෝකමත් ජ්‍යාමිතික හැඩතලත් එක්ව නිර්මාණය කළ අතිශය සුන්දර දර්ශනය අද පවා මගේ සිතේ තදින් සනිටුහන් වී තිබේ.
ඒ කාලයේ පාසලේ සමාජ අධ්‍යයන පොතෙන් අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය පිළිබඳ ඉගෙනගනිමින්, එහි ග්‍රහයන්ගේ රූප සටහන් ඇඳි ආකාරයද මට මතක් වේ.
එකල නැරඹූ සිනමාපටය, පාසලේදී අධ්‍යයනය කළ ග්‍රහ වස්තූන්ගේ රූප සහ අවකාශය පිළිබඳ මා තුළ තිබූ කුතුහලය, මේ සිහිනය නිර්මාණය වීමට කිසියම් ආකාරයකින් දායක වන්නට ඇතැයි මට අද සිතේ.
එහෙත් ඒ සියල්ල එක්ව මා තුළ ඇති කළ අවිඥානික සම්බන්ධතා මොනවාද, එම ජ්‍යාමිතික වස්තූන් සහ ඒවායේ චලනයන් මගේ සිහිනය තුළ එවැනි අපූරු දර්ශනයක් බවට පරිවර්තනය වූයේ කෙසේද යන්න අදටත් මට නිශ්චිතව පැහැදිලි නැත.
එහෙත් විද්‍යාඥයකුගේ සිතුවිලි තුළ ගණිතමය ව්‍යුහයන්, සංකේතාත්මක රූප සහ පෞද්ගලික අත්දැකීම් එකිනෙක සම්බන්ධ වන ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමට මේවා වැදගත් දත්ත සපයනවා.
විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක psychological genesis — එනම් එම අදහස බිහිවීමේ මානසික ඉතිහාසය — සහ එහි mathematical justification — එනම් එය ගණිතමය වශයෙන් වලංගු බව තහවුරු කිරීම — අතර වෙනස අප හඳුනාගත යුතුයි.
මේ දෙක එකිනෙකට සම්බන්ධ විය හැකි නමුත් එකම දෙයක් නොවෙයි.
5. Synchronicity — හේතුඵල සම්බන්ධතාවෙන් ඔබ්බට?
Jung ගේ පසුකාලීන අදහස් අතර වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සංකල්පයක් වන්නේ Synchronicity යන්නයි.
එය සාමාන්‍යයෙන් විස්තර කරන්නේ සෘජු හේතුඵල සම්බන්ධතාවකින් පැහැදිලි කළ නොහැකි නමුත් අත්දකින පුද්ගලයාට අර්ථවත් වන සිදුවීම් අතර සම්බන්ධතාවක් ලෙසයි.
උදාහරණයක් ලෙස, යම් පුද්ගලයකු තමන්ගේ පැරණි මිතුරකු පිළිබඳ සිතමින් සිටින අවස්ථාවේදී, වසර ගණනාවකට පසු එම මිතුරාගෙන් දුරකථන ඇමතුමක් ලැබෙනවා යැයි සිතමු.
මේ සිදුවීම් දෙක අතර හේතුඵල සම්බන්ධතාවක් නැති විය හැකියි.
එහෙත් එය අත්දකින පුද්ගලයාට විශේෂ අර්ථයක් ඇති විය හැකියි.
එහෙත් මෙවැනි සිදුවීමක් අපට අතිශය පුදුමසහගත ලෙස පෙනෙන්නේ ඇයි? මෙය තේරුම්ගැනීමට අපට සංඛ්‍යාන විද්‍යාවෙන් (Statistics) තවත් ප්‍රවේශයක් ලබාගත හැකියි.
යම් පුද්ගලයකු දිනකට තමන්ගේ පැරණි මිතුරන් කිහිපදෙනකු පිළිබඳ සිතනවා යැයි සිතමු. එවැනි සිතුවිලි සිය ගණනක් වසරක් තුළ ඇති විය හැකියි. ඒ අතරින් එක් අවස්ථාවකදී පමණක්, ඔහු සිතමින් සිටි මිතුරකුගෙන් දුරකථන ඇමතුමක් ලැබුණොත්, එය විශේෂ සිදුවීමක් ලෙස ඔහුගේ මතකයේ රැඳී සිටිය හැකියි.
නමුත් එම වසර තුළ මිතුරන් පිළිබඳ සිතූ අනෙකුත් සියලු අවස්ථා අපගේ ගණනයට ඇතුළත් කළහොත් කුමක් සිදුවේද?
අපි සරල උපකල්පිත ගණනයක් කර බලමු.
යම් පුද්ගලයකු දිනකට පැරණි මිතුරන් තිදෙනකු පිළිබඳ සිතනවා යැයි සිතමු. ඒ එක් එක් අවස්ථාවෙන් පසු පැයක් ඇතුළත අදාළ මිතුරාගෙන් ඇමතුමක් ලැබීමේ සම්භාවිතාව 1/1,000ක් යැයිද උපකල්පනය කරමු.
එවිට වසරක් තුළ එවැනි අවස්ථා 3 × 365 = 1,095ක් ඇති වෙනවා.
ඒ සියලු අවස්ථා එකිනෙකින් ස්වාධීන බවත්, ඇමතුමක් ලැබීමේ සම්භාවිතාව සමාන බවත් සරල කිරීම සඳහා උපකල්පනය කළහොත්, වසරක් තුළ අවම වශයෙන් එක් වතාවක් හෝ එවැනි අහඹු ගැළපීමක් සිදුවීමේ සම්භාවිතාව:
P = 1 − (1 − 0.001)¹⁰⁹⁵
P ≈ 0.666
එනම් 66.6%ක් පමණ වෙනවා.
මෙහිදී 1/1,000 යන අගය සැබෑ පර්යේෂණයකින් ලබාගත් සංඛ්‍යාවක් නොවෙයි. එය සම්භාවිතාව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පෙන්වීමට පමණක් තෝරාගත් උපකල්පිත අගයක්.
එහෙත් මේ සරල ගණනයෙන් අපට වැදගත් කරුණක් පැහැදිලි වෙනවා.
තනි අවස්ථාවකදී ඉතා අඩු සම්භාවිතාවක් ඇති සිදුවීමක් පවා, එවැනි අවස්ථා විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතින විට, අවම වශයෙන් එක් වතාවක් සිදුවීමේ සම්භාවිතාව සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යා හැකියි.
සංඛ්‍යාන විද්‍යාවේදී මෙවැනි ගැටලු Multiple Comparisons සහ Selection Bias යන සංකල්ප ඔස්සේද විමසා බැලිය හැකියි.
අපට අර්ථවත් ලෙස පෙනෙන එක් සිදුවීමක් මතකයේ රඳවාගෙන, එවැනි ගැළපීමක් සිදු නොවූ සිය ගණනක් අවස්ථා නොසලකා හැරීමෙන් අපගේ අනුමානය වැරදි දිශාවකට යා හැකියි.
මෙහිදී Bayesian Inference මගින් තවත් ප්‍රශ්නයක් අසන්න පුළුවන්.
යම් සිදුවීමක් අපට අතිශය අසාමාන්‍ය ලෙස පෙනුණා යැයි සිතමු. එය අහඹු ලෙස සිදුවීමේ සම්භාවිතාව අඩු වීමෙන් පමණක්, එම සිදුවීම පිටුපස වෙනත් නොදන්නා සම්බන්ධතාවක් තිබෙන බව තහවුරු වෙනවාද?
නැහැ.
එවැනි නිගමනයකට පැමිණීමට නම්, අහඹු සිදුවීමක් පිළිබඳ උපකල්පනය සහ වෙනත් සම්බන්ධතාවක් පිළිබඳ උපකල්පනය යන දෙකම සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුයි.
මෙහිදී Jung ගේ Synchronicity සංකල්පය සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කළ බවක් අදහස් වෙන්නේ නැහැ. එය විමසිය යුතු ආකාරය පිළිබඳ තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු වෙනවා.
අපට යම් සිදුවීමකින් දැනෙන අර්ථය සහ එම සිදුවීම පිළිබඳ සංඛ්‍යානමය සාක්ෂි එකම දෙයක්ද?
Jung උනන්දු වූයේ මෙවැනි අහඹු ගැළපීම් පුද්ගලයකුගේ මානසික ජීවිතය තුළ ලබාගන්නා අර්ථය පිළිබඳවයි. නමුත් එවැනි අර්ථයක් අත්විඳීමෙන් පමණක් ස්වභාවධර්මයේ නව අහේතුක නියමයක් පවතින බව තහවුරු වෙන්නේ නැහැ. Jung මෙවැනි අත්දැකීම් පිළිබඳ දිගු කලක් සිතමින් සිටියා. Pauli හමුවීමට පෙර සිටම ඔහුට මේ සංකල්පය පිළිබඳ උනන්දුවක් තිබුණා.
නමුත් Pauli සමඟ සිදු වූ සංවාදයෙන් පසුව Jung එය වඩාත් පුළුල් ස්වභාවධර්මය පිළිබඳ න්‍යායික ප්‍රශ්නයක් ලෙස සලකා බැලීමට උත්සාහ කළා.
විශේෂයෙන්ම 1940 දශකයේ අවසානයේදී Pauli ගේ දිරිගැන්වීම Jung හට තම අදහස් ලිඛිතව වර්ධනය කිරීමට වැදගත් වුණා.
1952 දී ඔහු Synchronicity: An Acausal Connecting Principle නම් නිබන්ධනය ප්‍රකාශයට පත් කළා.
නමුත් මෙහි ඉතා වැදගත් සීමාවක් තිබෙනවා.
ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ සම්භාවිතාමය ස්වභාවය, Jung ගේ synchronicity සංකල්පය විද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන සාක්ෂියක් නොවෙයි.
ක්වොන්ටම් න්‍යායේ සම්භාවිතා ගණිතමය නීතිවලට යටත් වෙනවා. Jung ගේ synchronicity සංකල්පය එවැනිම පරීක්ෂා කළ හැකි ගණිතමය න්‍යායක් ලෙස ස්ථාපිත වී නැහැ.
Pauli ද මේ සම්බන්ධතාව සරලව සමාන කළේ නැහැ.
ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ භෞතික විද්‍යාව සහ මනෝවිද්‍යාව අතර සංකල්පමය සම්බන්ධතා ගවේෂණය කිරීමයි.
ඒවා එකිනෙකට සමාන බව ප්‍රකාශ කිරීම නොවෙයි.
6. Psychoid Archetype සහ Unus Mundus
Pauli සහ Jung අතර සංවාදයේ තවත් වැදගත් ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ psyche සහ matter අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අවධානයයි.
අප සාමාන්‍යයෙන් මනස සහ භෞතික ලෝකය වෙනස් ක්ෂේත්‍ර දෙකක් ලෙස සලකනවා.
මනස තුළ සිතුවිලි, හැඟීම් සහ අර්ථයන් තිබෙනවා.
භෞතික ලෝකය තුළ අංශු, ශක්තිය, අවකාශය සහ කාලය තිබෙනවා.
නමුත් මේ බෙදීම මූලික යථාර්ථයේම තිබෙන බෙදීමක්ද? නැත්නම් අප ලෝකය තේරුම්ගැනීම සඳහා භාවිත කරන සංකල්පමය වෙන්කිරීමක්ද?
Jung ගේ Psychoid Archetype සංකල්පය සහ පසුව ඔහු භාවිත කළ Unus Mundus යන අදහස මෙවැනි ප්‍රශ්න සමඟ සම්බන්ධ වෙනවා.
Unus Mundus යනු ඇල්කෙමිකල් සම්ප්‍රදායෙන් පැමිණෙන, වෙන්වී පෙනෙන මනස සහ ද්‍රව්‍යය යන දෙකම යම් මූලික ඒකත්වයකට අයත් විය හැකි බවට වන දාර්ශනික අදහසක්.
Pauli මේ සංකල්ප ගැන උනන්දු වුණේ භෞතික විද්‍යාව අත්හැරීමට නොවෙයි.
භෞතික න්‍යායන් ගොඩනැගීමේදී මිනිස් මනස විසින් භාවිත කරන සංකල්ප, සංකේත සහ අවබෝධාත්මක රටා පිළිබඳ ගැඹුරු ප්‍රශ්නයක් ඔහුට තිබුණා.
ඔවුන් දෙදෙනා සොයමින් සිටියේ මනස සහ ද්‍රව්‍යය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට හැකි neutral language එකක්.
නමුත් එවැනි සම්පූර්ණ න්‍යායක් ඔවුන් විසින් නිර්මාණය කළේ නැහැ.
අදටත් මෙය විසඳී නැති දාර්ශනික සහ විද්‍යාත්මක ගැටලුවක්.
7. Johannes Kepler — විද්‍යාත්මක න්‍යායක් බිහිවන්නේ ගණිතයෙන් පමණක්ද?
1952 වසරේ Pauli සහ Jung එක්ව ප්‍රකාශයට පත් කළ The Interpretation of Nature and the Psyche නම් කෘතිය මේ සංවාදයේ වැදගත් ඓතිහාසික සලකුණක්.
එහි Jung ගේ synchronicity පිළිබඳ නිබන්ධනයත්, Pauli විසින් Johannes Kepler ගේ විද්‍යාත්මක සිතුවිලිවලට archetypal ideas බලපෑ ආකාරය පිළිබඳ ලියූ නිබන්ධනයත් ඇතුළත් වුණා.
Kepler ග්‍රහලෝක චලිතය පිළිබඳ නීති සොයාගත් විද්‍යාඥයෙක්.
ඔහුගේ මුල් විශ්ව ආකෘතිවල ජ්‍යාමිතික සමමිතිය, පරිපූර්ණ හැඩතල සහ සංගීතමය අනුපාත පිළිබඳ අදහස් වැදගත් ස්ථානයක් ගත්තා.
නමුත් Kepler ගේ සියලු මුල් අදහස් නිවැරදි වූයේ නැහැ.
අවසානයේ ග්‍රහලෝක කක්ෂ වෘත්තාකාර නොව ඉලිප්සාකාර බවට ඔහු පැමිණියේ Tycho Brahe ගේ නිරීක්ෂණ දත්ත සමඟ දීර්ඝ ගණිතමය අරගලයකින් පසුවයි.
මෙහි අපූරු පාඩමක් තිබෙනවා.
විද්‍යාඥයකුගේ මුල් අවබෝධය ඔහු නිවැරදි පිළිතුර කරා මෙහෙයවිය හැකියි.
එහෙත් එම අවබෝධය වැරදි විය හැකියි.
ඒ නිසා අවබෝධය පරීක්ෂාවට ලක් කළ යුතුයි.
Pauli ගේ Kepler අධ්‍යයනයෙන් මතු වන වැදගත් ප්‍රශ්නය වන්නේ, විද්‍යාත්මක සංකල්ප නිර්මාණය කිරීමේදී මිනිස් මනසේ පවතින රූපමය හා සංකේතාත්මක රටාවලට කුමන කාර්යභාරයක් තිබෙනවාද යන්නයි.
විද්‍යාවේ ඉතිහාසය යනු නිවැරදි සමීකරණවල ඉතිහාසය පමණක් නොවෙයි.
එම සමීකරණ සොයාගැනීමට මිනිසුන් සිතූ ආකාරය පිළිබඳ ඉතිහාසයක්ද වෙනවා.
8. එක් පුද්ගලයකුගේ ප්‍රතිභාවද, සාමූහික බුද්ධියද?
අප බොහෝ විට විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් එක් පුද්ගලයකුගේ නමින් හඳුන්වනවා.
Newton ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ න්‍යාය.
Einstein ගේ සාපේක්ෂතාවාදය.
Schrödinger ගේ සමීකරණය.
Pauli ගේ exclusion principle.
නමුත් මේ කිසිවක් සම්පූර්ණයෙන්ම හුදෙකලා මිනිස් මනසකින් බිහි වූ දේවල් නොවෙයි.
සෑම විද්‍යාඥයකුම තමන්ට පෙර තිබූ ගණිතමය සම්ප්‍රදායන්, පර්යේෂණ දත්ත, සංකල්ප සහ අනෙකුත් විද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන මත රඳා පවතිනවා.
ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව මෙයට ඉතා හොඳ උදාහරණයක්.
Bohr, Heisenberg, Schrödinger, Born, Dirac සහ Pauli අතර පැවති සාකච්ඡා, එකඟතා සහ විරුද්ධතා නව න්‍යාය ගොඩනැගීමට අත්‍යවශ්‍ය වුණා.
Pauli සහ Jung අතර සම්බන්ධතාවද එවැනි සාමූහික බුද්ධිමය ක්‍රියාවලියක වෙනස් ආකාරයක්.
ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවයේ වටිනාකම වූයේ එක් අයකු අනෙක් පුද්ගලයාට පිළිතුරු ලබාදීම නොවෙයි.
තමන් කලින් නොඇසූ ප්‍රශ්න අසන්නට අනෙක් පුද්ගලයා හේතු වීමයි.
සමහර විට නව අදහසක ආරම්භය නිවැරදි පිළිතුරක් නොව, කලින් නොතිබූ ප්‍රශ්නයක් විය හැකියි මට සිතේ.
9. මිනිස් නිර්මාණාත්මක බුද්ධිය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය
මේ ඓතිහාසික කතාව අද අපට තවත් අලුත් අර්ථයක් ලබාදෙනවා.
විශාල භාෂා ආකෘති (Large Language Models), ස්වයංක්‍රීය AI agents සහ විශාල පරිගණක පද්ධති දැන් විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා භාවිත වෙනවා.
මිනිස් පර්යේෂකයකුට වසර ගණනාවක් ගතවිය හැකි ඇතැම් ගණිතමය ගවේෂණ, කේත පරීක්ෂණ සහ විශාල අපේක්ෂක විසඳුම් සෙවීමේ ක්‍රියාවලි පරිගණක පද්ධති හරහා වේගවත් කළ හැකියි.
විශේෂයෙන්ම AI agents දහස් ගණනක් එකම ගැටලුවක් මත ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් විශාල search space එකක් ගවේෂණය කිරීමටත්, අසාර්ථක ප්‍රවේශ ඉවත් කරමින් ප්‍රයෝජනවත් විසඳුම් වෙත යොමුවීමටත් හැකියාව තිබෙනවා.
මෙය සාමාන්‍ය මිනිස් පර්යේෂක කණ්ඩායමකට පහසුවෙන් ලබාගත නොහැකි පරිමාණයක ගණනය කිරීමේ හැකියාවක්.
එහෙත් මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුතු වෙනසක් තිබෙනවා.
විශාල සංඛ්‍යාවක විසඳුම් සෙවීම සහ නව විද්‍යාත්මක සංකල්පයක් නිර්මාණය කිරීම එකම ක්‍රියාවලියක් නොවෙයි.
එමෙන්ම, නව සංකල්පයක් නිර්මාණය කිරීමට AI පද්ධතියකට කිසිසේත් නොහැකි බවද අපට ප්‍රකාශ කළ නොහැකියි.
දැනටමත් AI පද්ධති සමහර ක්ෂේත්‍රවල මිනිසුන් කලින් නොසිතූ ප්‍රයෝජනවත් විසඳුම් සහ උපකල්පන ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා.
නමුත් Pauli සහ Jung අතර සිදු වූ ආකාරයේ පෞද්ගලික අත්දැකීම්, සිහින, මානසික අර්බුද, සමාජ සම්බන්ධතා සහ දශක ගණනාවක බුද්ධිමය වර්ධනය AI පද්ධති තුළත් එලෙසම සිදුවන බවට අපට සාක්ෂි නැහැ.
එයින් AI හි නිර්මාණාත්මක හැකියාව අඩු කරන්නේ නැහැ.
ඒ වෙනුවට අප අසන්නේ වෙනත් ප්‍රශ්නයක්.
අලුත් අදහසක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා අත්දැකීම් සහිත ජීවිතයක් අවශ්‍යද? නැත්නම් නිවැරදි ගණිතමය හා තොරතුරුමය ක්‍රියාවලියක් ප්‍රමාණවත්ද?
මේ ප්‍රශ්නයට අවසාන පිළිතුරක් අප සතුව තවම නැහැ.
Pauli සහ Jung ගේ සම්බන්ධතාව මේ ප්‍රශ්නයට සෘජු පිළිතුරක් නොදුන්නත්, මිනිස් නිර්මාණාත්මක බුද්ධිය අධ්‍යයනය කිරීමට සුවිශේෂී ඓතිහාසික උදාහරණයක් ලබාදෙනවා.
10. Intuition යනු අද්භූත බලයක්ද?
විද්‍යාඥයන්ට ඇතැම් විට ගැටලුවකට විසඳුමක් හදිසියේම අවබෝධ වූ බවට වාර්තා තිබෙනවා.
එවැනි අවස්ථා අප සාමාන්‍යයෙන් intuition ලෙස හඳුන්වනවා.
නමුත් intuition යනු අනිවාර්යයෙන්ම අද්භූත මූලාශ්‍රයකින් ලැබෙන දැනුමක් නොවෙයි.
දීර්ඝ කාලයක් ගැටලුවක් සමඟ වැඩ කළ පුද්ගලයකුගේ මතකය, ඉගෙනීම, රටා හඳුනාගැනීම සහ සවිඥානික නොවන තොරතුරු සැකසීමේ ක්‍රියාවලීන් මෙවැනි අවබෝධයකට දායක විය හැකියි.
එසේ වුවද, සියලු නිර්මාණාත්මක අවබෝධයන්ගේ ස්නායුමය හා සංජානනමය යාන්ත්‍රණයන් අප සම්පූර්ණයෙන්ම තේරුම්ගෙන නැහැ.
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ intuition එකක මූලාශ්‍රය පිළිබඳ ඉක්මන් නිගමනයකට පැමිණීම නොවෙයි.
එය ගණිතමය, පර්යේෂණාත්මක හෝ වෙනත් සුදුසු සාක්ෂි මගින් පරීක්ෂා කිරීමයි.
Kepler ගේ ඉලිප්සාකාර කක්ෂ සොයාගැනීමෙන්ද අප ඉගෙනගන්නේ එයයි.
Pauli ගේ භෞතික විද්‍යාත්මක ජීවිතයෙන්ද අපට පෙනෙන්නේ එයයි.
අවබෝධය සොයාගැනීමේ ආරම්භයක් විය හැකියි.
නමුත් එය තහවුරු කිරීම සඳහා තර්කය සහ සාක්ෂි අවශ්‍යයි.
11. Pauli සහ Jung අපට ඉතිරි කළ ප්‍රශ්නය
1958 වසරේදී Wolfgang Pauli මියගියා.
ඒ වන විට ඔහු සහ Jung අතර පැවති බුද්ධිමය සංවාදය විසි වසරකටත් වඩා පැරණි එකක්.
ඔවුන් මනස සහ භෞතික ලෝකය ඒකාබද්ධ කරන සම්පූර්ණ න්‍යායක් සොයාගෙන තිබුණේ නැහැ.
Synchronicity ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ නීතියක් බවට පත් වී තිබුණේත් නැහැ.
එහෙත් ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාව අපට වැදගත් ඓතිහාසික සාක්ෂියක් ඉතිරි කළා.
ඒ විශාල විද්‍යාත්මක ප්‍රතිභාවක් තිබූ පුද්ගලයන් පවා තමන්ගේ විෂය ක්ෂේත්‍රයෙන් පිටත අදහස් හමුවේ අලුතින් සිතන්නට සූදානම් වූ ආකාරයයි.
Pauli විසින් Jung ගේ මනෝවිද්‍යාව පිළිගැනීම පමණක් සිදු කළේ නැහැ. ඔහු එය විවේචනය කළා, ප්‍රශ්න කළා, තමන්ගේ භෞතික විද්‍යාත්මක දැනුම සමඟ සංසන්දනය කළා.
Jung ද Pauli ගේ අදහස් හරහා තමන්ගේ පසුකාලීන මනෝවිද්‍යාත්මක සහ දාර්ශනික සංකල්ප නැවත සලකා බැලුවා.
ඔවුන් දෙදෙනාම අනෙක් පුද්ගලයාගේ විෂය ක්ෂේත්‍රය සම්පූර්ණයෙන් අත්පත් කරගැනීමට උත්සාහ කළේ නැහැ.
ඒ වෙනුවට තමන්ගේ දැනුමේ සීමාවන් තුළ සිට අනෙක් පුද්ගලයාගේ දැනුම සමඟ සංවාදයක නිරත වුණා.
අද AI යුගයේ අපට මේ කතාව නැවත කියවීමට හේතුවක් තිබෙනවා.
අප දැන් මිනිස් බුද්ධියට පමණක් සීමා වී තිබූ ඇතැම් ගණිතමය සහ විශ්ලේෂණාත්මක කාර්යයන් යන්ත්‍රවලට පැවරිය හැකි අවධියකට පැමිණ සිටිනවා.
ඒ සමඟම අපට මිනිස් නිර්මාණාත්මක බුද්ධිය පිළිබඳ තිබූ පැරණි අදහස්ද නැවත පරීක්ෂා කිරීමට සිදුවෙනවා.
අපගේ ප්‍රශ්නය දැන් AI හට මිනිසාට වඩා වේගයෙන් ගණනය කළ හැකිද යන්න පමණක් නොවෙයි.
මිනිසාට අලුත් අදහසක් බිහිවන්නේ කෙසේද? එවැනි ක්‍රියාවලියකින් කොපමණ ප්‍රමාණයක් ගණනය කිරීමක් ලෙස විස්තර කළ හැකිද? අනෙක් මිනිසුන් සමඟ සංවාදය, විවේචනය සහ අත්දැකීම් බෙදාගැනීම එහිදී ඉටුකරන්නේ කුමන කාර්යභාරයක්ද?
Pauli සහ Jung අතර සම්බන්ධතාව අපට මතක් කර දෙන්නේ විද්‍යාත්මක දැනුම ගොඩනැගෙන්නේ පිළිතුරු සොයාගැනීමෙන් පමණක් නොවන බවයි.
සමහර විට දැනුමේ වඩාත් වැදගත් ප්‍රගතිය සිදුවන්නේ, එක් පුද්ගලයකුගේ ප්‍රශ්නයක් තවත් පුද්ගලයකුගේ සිතුවිලි වෙනස් කරන අවස්ථාවේදීයි.
ඉදිරි වීඩියෝව ගැන
Dawson Preethi YouTube නාලිකාවේ ඉදිරි වැඩසටහන්වලදී මේ සාකච්ඡාව තවත් ඉදිරියට ගෙන යාමට බලාපොරොත්තු වෙනවා.
මුලින්ම ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ ගණිතමය පදනම — wave function, probability amplitude, matrices, spin සහ Pauli exclusion principle — සාමාන්‍ය ප්‍රේක්ෂකයකුට තේරුම්ගත හැකි ආකාරයට විමසා බලනවා.
ඉන්පසුව Pauli සහ Jung අතර සම්බන්ධතාව, Pauli ගේ සිහිනවල සංකේතාත්මක ව්‍යුහයන්, Jung ගේ synchronicity සංකල්පය සහ විද්‍යාත්මක නිර්මාණශීලීත්වය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අදහස් සාකච්ඡා කරනවා.
මෙහි අරමුණ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවෙන් මනෝවිද්‍යාව ඔප්පු කිරීම නොවෙයි.
එකිනෙකට වෙනස් දැනුම් ක්ෂේත්‍ර දෙකක් අතර ඇති වූ ඓතිහාසික සංවාදයක් තුළින් මිනිස් දැනුම සහ නිර්මාණශීලීත්වය පිළිබඳ තවත් ගැඹුරින් සිතා බැලීමයි.
Dawson Preethi
