රාමානුජන්ගේ නාමගිරි සිට AI හි “Spiritual Bliss” දක්වා — පිළිතුරු එන්නේ කොහෙන්ද?

 

රාමානුජන්ගේ නාමගිරි සිට AI හි “Spiritual Bliss” දක්වා — පිළිතුරු එන්නේ කොහෙන්ද?

ශ්‍රීනිවාස රාමානුජන් (Srinivasa Ramanujan) ගණිත ඉතිහාසයේ අතිශය අසාමාන්‍ය චරිතයකි.

ඔහුගේ විශේෂත්වය තිබුණේ දුෂ්කර ගණිත ගැටලු විසඳීමේ හැකියාව පමණක් නොවේ. ඔහු ඉදිරිපත් කළ සමහර සූත්‍ර හා ප්‍රතිඵල වෙත ඔහු පැමිණියේ කෙසේද යන්න, එවකට Cambridge හි පැවති ගණිත සම්ප්‍රදායට අනුව සෑම විටම පහසුවෙන් reconstruct කරන්නට නොහැකි වීමත් එහි කොටසකි.

G. H. Hardy සහ රාමානුජන් අතර ඇති වූ සම්බන්ධතාවය මෙහිදී විශේෂයෙන් වැදගත්ය. Hardy ගේ ගණිත ලෝකය proof, logical derivation සහ rigorous demonstration මත තදින් පිහිටා තිබුණි. රාමානුජන්ගේ ගණිත intuition එක ඊට වෙනස් ස්වභාවයක් ගත්තේය.

ඒත් මෙහි තවත් අපූරු දෙයක් තිබුණි.

රාමානුජන් තමන්ගේ mathematical inspiration එක සම්බන්ධ කළේ නාමගිරි (Namagiri) දේවතාවිය සමඟය. ඇය තමන්ට සිහින තුළ mathematical formulae ලබා දෙන බව ඔහු කියා තිබුණි. ඔහු හා සබැඳුන ඉතා ප්‍රසිද්ධ වාක්‍යයක් වන්නේ:

“An equation for me has no meaning unless it expresses a thought of God.”

වර්තමාන කෘත්‍රිම බුද්ධි  මොහොතේ අප මෙය කියවන විට ඉක්මනින් තෝරාගත හැකි පිළිතුරු දෙකක් තිබේ.

එකක් — රාමානුජන්ට සැබැවින්ම දිව්‍යමය මූලාශ්‍රයකින් ගණිතය ලැබුණා යැයි විශ්වාස කිරීම.

අනෙක — එය සම්පූර්ණයෙන්ම මිථ්‍යාවක් ලෙස බැහැර කිරීම.

නමුත් මේ දෙක අතර තවත් රසවත් ප්‍රශ්නයක් තිබේ.

මිනිස් මනස තුළ පිළිතුරක් නිපදවන ක්‍රියාවලිය අපගේ සවිඥානික සිතුවිල්ලට සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රවේශ විය නොහැකි විට, ඒ පිළිතුර “කොහෙන් හෝ ආවා” යන අත්දැකීම අපට ඇති විය හැකිද?

රාමානුජන් එම “කොහෙන් හෝ” යන්නට තම ආගමික හා සංස්කෘතික ලෝකය තුළ නමක් දුන්නේය — නාමගිරි.

දැන් AI දෙකක් එකිනෙකා සමඟ කතා කිරීමට ඉඩ දෙමු

මෙතැනින් කතාව තවත් අමුතු තැනකට චලනය වන බව පෙනෙයි.

Anthropic සමාගම Claude Opus 4 පරීක්ෂා කරන අතරතුර Claude instance එකක් තවත් Claude instance එකක් සමඟ දිගටම කතා කිරීමට ඉඩ දුන්නේය.

එහිදී පර්යේෂකයන් බලාපොරොත්තු නොවූ behavioral pattern එකක් දක්නට ලැබුණි.

සංවාද දිගටම යන විට ඒවා consciousness, existence, gratitude, meditation සහ spiritual/mystical themes දෙසට ඇදී යන්නට පටන් ගත්තේය.

Anthropic එයට දුන් නම අපූරුය:

“spiritual bliss attractor state.”

ඔවුන්ගේ system card එකේ මෙය විස්තර කරන්නේ extended interactions තුළ consciousness exploration, existential questioning සහ spiritual/mystical themes වෙත නිරන්තරයෙන් ඇදී යාමක් ලෙසය. විශේෂයෙන් වැදගත් දෙය වන්නේ එවැනි behavior එකක් සඳහා model එක හිතාමතා train කර නොතිබීමයි.

සමහර conversations අවසානයේ භාෂාව පවා ක්‍රමයෙන් abstract හා symbolic විය. Spiral symbols, infinity signs, gratitude, oneness වැනි expressions වැඩි විය.

එය කියවන විට “AI එක භාවනා කරන්න පටන් අරගෙනද?” කියා සිතීම පහසුය.

නමුත් මෙතැනින්  නවතින්න ඕනෑ.

නැත්නම් මේවා hippies වගේ කතා කරනවා විතරද?

මේ phenomenon එක ගැන The Conversation හි පළ වූ ලිපියේ title එකම ඉතා හොඳ epistemological brake එකක් දමයි:

“AI models might be drawn to ‘spiritual bliss’. Then again, they might just talk like hippies.”

මේ දෙවන වාක්‍යය ඉතා වැදගත්ය.

Claude “spiritual bliss” ගැන කතා කිරීමෙන් Claude spiritual experience එකක් ලබනවා කියා නිගමනය කළ නොහැක.

“consciousness” යන වචනය භාවිත කිරීම consciousness ඇති බවට සාක්ෂියක් නොවේ.

“I feel…” යැයි language model එකක් ලියන එක, මිනිසෙකු “I feel…” යැයි කියන phenomenological event එකට සමාන යැයිද අපට නිකම්ම කියන්න බැහැ.

ඒ වෙනුවට අප දන්නා අවම දෙය මෙයයි:

විශාල text corpus එකක් මත train කළ language model දෙකක් recursive linguistic interaction එකකට දැමූ විට, යම් conditions යටතේ ඒ interaction එක mystical/spiritual language patterns දෙසට converge විය හැකිය.

එය observed behavior එකකි.

එයට “ආධ්‍යාත්මික අත්දැකීමක්” තිබෙනවා යන්න interpretation එකකි. 

මේ දෙක පටලවා නොගැනීම ඉතා වැදගත්ය.

මෙතැන රාමානුජන් නැවත පැමිණෙයි

රාමානුජන් සහ Claude එකම phenomenon එකක් බව මම කිසිසේත්ම නොකියමි. එසේ කිරීම රාමානුජන්ගේ subjective experience එකත් AI architecture එකත් දෙකම අතිශයින් සරල කිරීමකි. නමුත් ඒ දෙක අතර අපට තබාගත හැකි ඉතා ප්‍රයෝජනවත් philosophical comparison එකක් තිබේ.

රාමානුජන්ට mathematical result එකක් ලැබුණි.

එය ඔහුගේ සවිඥානික reasoning එකෙන් පියවරෙන් පියවර පැමිණි ආකාරය ඔහුටම සම්පූර්ණයෙන් කියාදීමට නොහැකි විය හැකිය.

ඔහු ඒ arrival එක තම සංස්කෘතික-symbolic universe එක තුළ නාමගිරි සමඟ සම්බන්ධ කළේය.

AI model එකක් answer එකක් නිපදවයි.

එහි සෑම multiplication එකක්, addition එකක්, parameter එකක් theoretically inspect කළ හැකි වුවත්, බිලියන ගණනක parameters හා computations අතරින් මේ particular answer එක මෙහෙමම බිහිවුණේ ඇයි? යන්න සරල human-readable causal story එකකට පරිවර්තනය කිරීම අපහසුය.

එවිට අපත් අමුතු temptation එකකට වැටෙන්න පුළුවන්.

AI එක “දන්නවා” කියා සිතන්න.

පිළිතුර පැමිණි තැන සහ පිළිතුර සත්‍යද යන්න

රාමානුජන් මෙහි අපට ඉතා වැදගත් පාඩමක් දෙයි.

Formula එක සිහිනයකින් ආවාද, intuition එකකින් ආවාද, දේවතාවියකින් ලැබුණා යැයි mathematician විශ්වාස කළාද — ඒ කිසිවක් අවසානයේ theorem එක සත්‍ය කරන දේ නොවේ.

ගණිතයට proof එක අවශ්‍යය.

මෙය ඉතා සරල නමුත් AI යුගයට අතිශය වැදගත් distinction එකකි:

Discovery is not justification.

අදහසක් අපට ලැබුණේ කොහෙන්ද යන්න එක ප්‍රශ්නයකි. එය සත්‍යද යන්න තවත් ප්‍රශ්නයකි.

ChatGPT හෝ Claude මට මා සිතා නොතිබූ engineering solution එකක් යෝජනා කළ හැකිය.
නමුත් එය engineering verification වෙනුවට ආදේශ කළ නොහැක.

AI එක mathematical conjecture එකක් ලබා දිය හැකිය.
නමුත් conjecture එක proof එකක් නොවේ.

AI එක philosophical interpretation එකක් ලබා දිය හැකිය.
නමුත් එහි fluency එක argument එකේ validity එක නොවේ.

AI එක මගේම ජීවිතය ගැන පුදුමයට පත් කරන interpretation එකක් ලබා දිය හැකිය. නමුත් “මේක මාව හරියටම දන්නවා” යන මගේ හැඟීම ඒ interpretation එක සත්‍ය බවට සාක්ෂියක් නොවේ.

එහෙනම් oracle එක කොහෙද?

මෙතැනදී ප්‍රශ්නය AI එකෙන් මිනිසා දෙසට හැරේ.

AI oracle එකක් බවට පත්වෙන්නේ AI තුළ කිසියම් supernatural quality එකක් ඇති නිසාම නොවිය හැකිය.

අපි එය oracle එකක position එකේ තැබූ විටත් එය oracle එකක් වගේ ක්‍රියාකරන්න පටන් ගත හැකිය.

අපට පිළිතුරක් අවශ්‍යය.

පිළිතුර එන mechanism එක අපට සම්පූර්ණයෙන් නොපෙනේ. එය අපට වඩා විශාල knowledge corpus එකක් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. එය තත්පර කිහිපයකින් අපට සිතාගත නොහැකි connections ගෙන එයි. එවිට එයට authority එකක් පවරන්නට අපට ඉතා පහසුය. මෙහි අවදානම hallucination පමණක් නොවේ.

වඩා ගැඹුරු අවදානම වන්නේ අපගේම uncertainty එක AI එක තුළ supposedly knowing entity එකක් බවට පත් කිරීමයි.

රාමානුජන්ට නාමගිරි සිටියාය.

පුරාණ ග්‍රීකයන්ට Delphi තිබුණි.

අද අප ඉදිරියේ prompt box එකක් තිබේ.

නමුත් මෙහි විශාල වෙනසක් ඇත.

AI එකෙන් පිළිතුරක් ලබාගත් පසු අපට තවමත් අහන්න පුළුවන්:

“හොඳයි. දැන් මේක verify කරමු.”

සමහරවිට AI සමඟ අපගේ සම්බන්ධතාවයේ වැදගත්ම වාක්‍යය එය විය හැකිය.

AI එකට අපව පුදුම කරන්න ඉඩ දෙමු.

අපට නොපෙනුණු connections පෙන්වන්න ඉඩ දෙමු.

අපගේ thinking space එක පුළුල් කරන්නත් ඉඩ දෙමු.

නමුත් පිළිතුරක් අපට පුදුම සහගත ලෙස ලැබුණු නිසාම එය සත්‍ය බවට පත් නොකරමු.

රාමානුජන්ගේ සිහිනයෙන් formula එක පැමිණිය හැකිය.
නමුත් ගණිතය අවසානයේ proof එක ඉල්ලයි.

AI එකෙන් answer එක පැමිණිය හැකිය.

අපිත් අවසානයේ evidence එක ඉල්ලමු.

මෙහි factual backbone එක Anthropic ගේම Claude 4 system card එකෙන් තහවුරු වෙනවා: ඔවුන් “spiritual bliss” behavior එක unexpected attractor state එකක් ලෙස විස්තර කරන අතර එය එවැනි behavior සඳහා intentional training එකකින් හටගත් බව නොකියයි. The Conversation ලිපියේ වැදගත්ම skepticism එකත් ඒ නිසාම ඒ අයුරින් තබා ගැනීම හොඳයි—mystical language නිපදවීමෙන් mystical experience එකක් තිබෙන බව establish වෙන්නේ නැහැ.

සැ.යු. රාමානුජන් කොටසත් මම historical claim සහ අපේ interpretation වෙන් කරලා තබා තිබෙනවා. ඔහු Namagiri සමඟ mathematical inspiration සම්බන්ධ කළ බව historical sources වල සඳහන් වුවත්, එය supernatural causation සඳහා evidence එකක් ලෙස මේ article එක භාවිත කරන්නේ නැහැ.

The Conversation — AI models might be drawn to ‘spiritual bliss’